คอลลาเจน
คอลลาเจนคือโปรตีนโครงสร้างที่ประกอบกันเป็นโครงร่างเส้นใยของผิวหนัง กระดูก เอ็น และกระดูกอ่อนในสัตว์ และเป็นโปรตีนที่พบมากที่สุดในร่างกายมนุษย์ ในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ในรูปโปรตีนทั้งโมเลกุล แต่อยู่ในรูปคอลลาเจนเปปไทด์ ซึ่งคือโปรตีนชนิดเดียวกันที่ถูกย่อยให้เป็นชิ้นสั้นลง จึงละลายน้ำได้ง่าย
ในทางโภชนาการ คอลลาเจนถูกจัดเป็นโปรตีน และจัดอยู่ในกลุ่มโปรตีนที่ไม่สมบูรณ์ เนื่องจากไม่ได้ให้กรดอะมิโนจำเป็นครบทุกชนิด องค์ประกอบกรดอะมิโนของคอลลาเจนต่างจากโปรตีนทั่วไปอย่างชัดเจน คือมีไกลซีน โพรลีน และไฮดรอกซีโพรลีนในสัดส่วนสูงผิดจากโปรตีนอื่น โดยไฮดรอกซีโพรลีนแทบไม่พบในโปรตีนชนิดอื่น ห้องปฏิบัติการจึงใช้ปริมาณไฮดรอกซีโพรลีนเป็นตัวบ่งชี้ปริมาณคอลลาเจนในตัวอย่าง นอกจากนี้ร่างกายยังสร้างคอลลาเจนขึ้นเองได้ และกระบวนการดังกล่าวต้องอาศัยวิตามินซี
เกี่ยวกับส่วนประกอบนี้
คอลลาเจนไม่ใช่โมเลกุลเดี่ยว แต่เป็นตระกูลของโปรตีนที่เกี่ยวข้องกัน โดยชนิดที่หนึ่ง (type I) เป็นชนิดที่พบมากที่สุดในผิวหนัง กระดูก และเอ็น ส่วนชนิดที่สอง (type II) เป็นโปรตีนโครงสร้างหลักของกระดูกอ่อน คอลลาเจนพบเฉพาะในสัตว์ พืชไม่สร้างคอลลาเจน
แหล่งที่มาจากอาหาร
คอลลาเจนไม่ใช่สารอาหารจำเป็น ร่างกายสร้างขึ้นเองได้ จึงไม่มีค่า Thai RDI ไม่มีค่าอ้างอิงสารอาหารของสหภาพยุโรป และตารางองค์ประกอบอาหารโดยทั่วไปไม่แสดงคอลลาเจนเป็นรายการแยก ในอาหารปกติ คอลลาเจนมาจากส่วนของสัตว์ที่เป็นเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน ได้แก่ หนังหมู ขาหมู เอ็นวัว หนังไก่ ตีนไก่ หนังและเกล็ดปลา รวมถึงอาหารที่ได้จากการเคี่ยวกระดูกและเจลาตินในขนมหวาน ปริมาณจึงขึ้นกับส่วนของสัตว์และวิธีปรุงมากกว่าชนิดของสัตว์ อาหารจากพืชไม่มีคอลลาเจนเลย เนื่องจากตารางอาหารไม่ได้ระบุคอลลาเจนโดยตรง งานวิเคราะห์จึงมักวัดผ่านปริมาณไฮดรอกซีโพรลีนแทน วัตถุดิบเชิงพาณิชย์มาจากหนัง กระดูก เกล็ดและหนังปลา โดยผ่านการปรับสภาพ สกัดด้วยน้ำร้อนได้เป็นเจลาติน แล้วย่อยต่อจนได้คอลลาเจนเปปไทด์
รูปแบบและการดูดซึม
สิ่งที่ทำให้วัตถุดิบคอลลาเจนต่างกันมีสามเรื่อง คือขนาดโมเลกุล ชนิดของคอลลาเจน และสัตว์ต้นทาง เจลาตินคือคอลลาเจนที่ถูกทำให้เสียสภาพด้วยความร้อน ส่วนคอลลาเจนเปปไทด์คือเจลาตินที่ถูกย่อยต่อจนมีขนาดเล็กลงมาก สัตว์ต้นทางที่ใช้ทั่วไปคือปลา วัว หมู และไก่ ซึ่งเป็นประเด็นด้านอาหารและความเชื่อสำหรับผู้บริโภคชาวไทยจำนวนหนึ่ง ส่วนคอลลาเจนชนิดที่สองจากกระดูกอ่อนอกไก่เป็นคนละรายการกัน คอลลาเจนเปปไทด์ละลายน้ำ จึงมีทั้งรูปผงชง เครื่องดื่มพร้อมดื่ม เม็ด และเยลลี่ และไม่จำเป็นต้องรับประทานพร้อมไขมัน
สถานะงานวิจัย
มีการศึกษาคอลลาเจนเปปไทด์ในมนุษย์อยู่จำนวนหนึ่ง แต่ยังไม่มีข้อสรุปในมนุษย์ ฐานข้อมูล About Herbs ของ Memorial Sloan Kettering ระบุว่าผลการวิเคราะห์รวมงานวิจัยคอลลาเจนเปปไทด์ยังขัดแย้งกันอยู่
ความปลอดภัยและข้อควรระวัง
ปริมาณสูงสุดที่ใช้ในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารในประเทศไทย คือคอลลาเจน คอลลาเจนเปปไทด์ คอลลาเจนไฮโดรไลเซท คอลลาเจนไดเปปไทด์ และคอลลาเจนไตรเปปไทด์ วันละไม่เกิน 10 กรัม (คอลลาเจนรวม) โดยมีแหล่งที่มาเป็นหนังปลา หนังหมู และหนังวัว คอลลาเจนจากหอยเป๋าฮื้อก็กำหนดไว้วันละไม่เกิน 10 กรัมเช่นกัน ส่วนคอลลาเจนชนิดที่สองจากกระดูกอ่อนอกไก่เป็นคนละรายการ กำหนดไว้วันละไม่เกิน 1 กรัม คอลลาเจนคือโปรตีน ปริมาณที่รับประทานจึงนับรวมเป็นโปรตีนที่ได้รับต่อวันด้วย คอลลาเจนจากปลาต้องแจ้งไว้บนฉลาก ผู้ที่รับประทานปลาหรือสัตว์น้ำเปลือกแข็งไม่ได้เพราะร่างกายไม่ถูกกัน ควรอ่านแหล่งที่มาของวัตถุดิบบนฉลากก่อน คำเตือนบนฉลากผลิตภัณฑ์เสริมอาหารระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ที่ให้นมบุตร ผู้ที่ใช้ยาเป็นประจำ และผู้ที่ได้รับคำแนะนำให้จำกัดปริมาณโปรตีน ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใด ๆ และโปรดปฏิบัติตามปริมาณที่ระบุบนฉลากของผลิตภัณฑ์ที่ท่านมีเสมอ ทั้งนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
จุดที่ควรตรวจสอบบนฉลาก
มีสี่ประเด็นที่ตรวจสอบได้จากฉลากผลิตภัณฑ์คอลลาเจน ประการแรกคือสัตว์ต้นทางและส่วนที่ใช้ ฉลากระบุว่าเป็นหนังปลา หนังวัว หนังหมู หรือกระดูกอ่อนไก่ ประการที่สองคือคำที่ใช้เรียกวัตถุดิบ เพราะคำว่าเจลาติน คอลลาเจน และคอลลาเจนเปปไทด์หรือไฮโดรไลซ์ หมายถึงขนาดโมเลกุลที่ต่างกัน ประการที่สามคือปริมาณคอลลาเจนเปปไทด์ ซึ่งดูได้จากรายการส่วนประกอบบนฉลาก ประการที่สี่คือเครื่องหมายฮาลาล ซึ่งเป็นข้อมูลสำคัญเมื่อวัตถุดิบมาจากสุกร นอกจากนี้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่จำหน่ายในประเทศไทยทุกรายการต้องมีเลขสารบบอาหาร (อย.) บนฉลาก ซึ่งตรวจสอบได้กับฐานข้อมูลสาธารณะของ อย.
- Memorial Sloan Kettering – About Herbs: Collagen ↗
- อย. – คำแนะนำการใช้ส่วนประกอบสำคัญในผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (8 ก.ค. 2567) ลำดับ 342 คอลลาเจน
- Thai RDIs (ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 445 พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ)
หน้านี้เป็นข้อมูลความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับสารอาหาร โดยอธิบายตัวสารอาหารเอง ไม่ใช่ข้อความเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ใดผลิตภัณฑ์หนึ่ง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจัดเป็นอาหาร ไม่ใช่ยา และไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค เอกสารอ้างอิงที่แสดงไว้ข้างต้นเป็นแหล่งข้อมูลจากหน่วยงานสาธารณะ ไม่ใช่ข้อความกล่าวอ้างของผลิตภัณฑ์
- เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน
- ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
- อ่านคำเตือนในฉลากก่อนบริโภค
เราใช้คุกกี้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ เมื่อคุณกดยอมรับ เราจะสามารถแสดงเนื้อหาที่ตรงกับความสนใจของคุณได้มากขึ้น และหากต้องการเปลี่ยนความยินยอม สามารถทำได้ทุกเมื่อโดยคลิก “การตั้งค่าคุกกี้” นโยบายการใช้คุกกี้



