โตแล้วยังเป็นสิวซ้ำๆ เกิดจากอะไร ดูแลอย่างไร?

สิวที่ขึ้นซ้ำๆ ในวัยผู้ใหญ่มักเกิดจากหลายเรื่องในชีวิตประจำวันพร้อมกัน ได้แก่ ฮอร์โมนที่ขึ้นลงตามรอบเดือน ความเครียด ผลิตภัณฑ์ผิวหรือผมที่ทำให้ผิวมัน การจับหน้า หน้ากาก เหงื่อ และยาบางชนิด สิ่งที่ทำเองได้คือล้างหน้าอย่างอ่อนโยนวันละไม่เกิน 2 ครั้งและหลังเหงื่อออก ไม่บีบสิว เลือกผลิตภัณฑ์ที่ไม่อุดตัน นอนให้พอ และดูแลความเครียด ถ้าดูแลแล้วยังไม่ดีขึ้น ควรไปพบแพทย์ผิวหนัง

หลายคนคิดว่าสิวเป็นเรื่องของวัยรุ่น แต่ American Academy of Dermatology (AAD) หรือสมาคมแพทย์ผิวหนังของสหรัฐฯ ระบุว่าสิวเกิดต่อเนื่องไปถึงอายุ 30 40 และ 50 ปีได้ ผู้หญิงมีแนวโน้มเป็นสิวในวัยผู้ใหญ่มากกว่าผู้ชาย และบางคนเพิ่งเริ่มเป็นสิวครั้งแรกตอนเป็นผู้ใหญ่ด้วยซ้ำ

เป็นสิวซ้ำๆ ทั้งที่โตเป็นผู้ใหญ่แล้ว เกิดจากอะไร?

NHS ของสหราชอาณาจักรอธิบายว่าสิวเกิดเมื่อรูขุมขนถูกอุดด้วยน้ำมันที่ผิวสร้างมากเกินไปและเซลล์ผิวที่ตายแล้ว ในผู้ใหญ่ AAD ระบุสาเหตุที่พบบ่อยไว้ดังนี้ และมักมีมากกว่าหนึ่งอย่างในคนเดียวกัน

ฮอร์โมนที่ขึ้นลง

AAD ระบุว่าการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนทำให้สิวขึ้นได้ โดยเฉพาะในผู้หญิง เช่น ช่วงก่อนหรือระหว่างมีประจำเดือน ตั้งครรภ์ ช่วงก่อนหมดประจำเดือนและวัยหมดประจำเดือน รวมถึงช่วงที่เพิ่งเริ่มหรือเพิ่งหยุดยาบางชนิดที่เกี่ยวกับฮอร์โมน NHS ก็ระบุการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในช่วงมีประจำเดือน ตั้งครรภ์ และวัยหมดประจำเดือนไว้เช่นกัน ถ้าสังเกตว่าสิวขึ้นเป็นรอบ ๆ ใกล้วันมีประจำเดือน ก็อาจเป็นเรื่องฮอร์โมนมากกว่าเรื่องการล้างหน้า

ความเครียด

AAD ระบุว่าความเครียดเกี่ยวข้องกับช่วงที่สิวขึ้นมากขึ้น เพราะร่างกายสร้างฮอร์โมนที่กระตุ้นต่อมน้ำมันที่ผิวมากขึ้น ช่วงปิดงานปลายปี สอบ หรือมีเรื่องกังวลต่อเนื่อง จึงมักเป็นช่วงที่หลายคนเห็นสิวขึ้นมากกว่าปกติ

ผลิตภัณฑ์ดูแลผิวและผม

ครีม เครื่องสำอาง ครีมกันแดด น้ำมันใส่ผม หรือเจลแต่งผม บางชนิดทำให้ผิวมันและอุดรูขุมขนได้ NHS ระบุว่าผลิตภัณฑ์ที่ใช้กับผิวหรือผมที่ทำให้ผิวมันเป็นสาเหตุหนึ่งของสิว ส่วน AAD แนะนำให้เลือกผลิตภัณฑ์ที่ระบุว่าไม่อุดตันรูขุมขน (non-comedogenic) ถ้าสิวขึ้นตามแนวไรผม หน้าผาก หรือขมับ ลองสังเกตผลิตภัณฑ์ที่ใช้กับผมด้วย

การจับหน้าและการแกะสิว

AAD ระบุว่าการจับหน้าบ่อยระหว่างวันทำให้สิวขึ้นมากขึ้นได้ และการแกะ บีบ หรือกดสิว ทำให้สิวอยู่นานขึ้นและเพิ่มโอกาสเกิดแผลเป็น พฤติกรรมเล็ก ๆ อย่างเท้าคางระหว่างทำงาน หรือเอามือลูบหน้าขณะคิดงาน จึงเป็นเรื่องที่ควรสังเกต

หน้ากาก เหงื่อ และการเสียดสี

การใส่หน้ากากนาน ๆ ทำให้ผิวใต้หน้ากากอับและไวขึ้น AAD ระบุว่าเครื่องสำอางใต้หน้ากากมีโอกาสอุดรูขุมขนและทำให้สิวขึ้นมากขึ้น ส่วนเหงื่อที่ค้างอยู่บนผิว โดยเฉพาะใต้หน้ากาก หมวกกันน็อก หรือเสื้อผ้าที่รัด ก็เป็นเหตุที่ AAD และ NHS แนะนำให้ล้างหน้าหลังเหงื่อออกและใส่เสื้อผ้าที่ระบายอากาศดี

ยาบางชนิดและคนในครอบครัว

AAD ระบุว่าสิวเป็นผลข้างเคียงของยาบางชนิด และคนที่มีคนในครอบครัวเคยเป็นสิว อาจมีแนวโน้มเป็นได้ง่ายกว่า ถ้าสิวเริ่มขึ้นหลังเริ่มใช้ยาใหม่ ไม่ควรหยุดยาเอง ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรที่จ่ายยา

สิวขึ้นบ่อยทั้งที่ดูแลหน้าดี เกี่ยวกับสุขภาพลำไส้ไหม?

มีงานวิจัยที่ศึกษาความเกี่ยวข้องระหว่างลำไส้กับผิว แต่ยังไม่มีข้อสรุปที่ชัดเจน จึงยังบอกไม่ได้ว่าสิวที่ขึ้นบ่อยมาจากลำไส้ ในแหล่งข้อมูลของ AAD และ NHS เรื่องสาเหตุของสิว ไม่ได้ระบุสุขภาพลำไส้ไว้เป็นสาเหตุ

ดูแลหน้าดีแล้ว แต่ยังมีเรื่องอื่นที่ควรสังเกต

การล้างหน้าให้สะอาดเป็นเพียงส่วนหนึ่ง สาเหตุหลายอย่างในหัวข้อก่อนหน้าไม่เกี่ยวกับความสะอาดของผิวเลย เช่น ฮอร์โมน ความเครียด หรือยา ส่วนบางอย่างกลับเกิดจากการดูแลมากเกินไป AAD ระบุว่าผลิตภัณฑ์ที่ระคายเคืองผิว เช่น ผลิตภัณฑ์ฝาดสมาน โทนเนอร์ และสครับขัดผิว ควรเลี่ยง ส่วน NHS ระบุว่าการขัดหน้าแรง ๆ ทำให้ผิวระคายเคืองและสิวแย่ลงได้

ลองถามตัวเองตามรายการนี้

• ล้างหน้าบ่อยเกินวันละ 2 ครั้ง หรือขัดหน้าแรงไหม
• เพิ่งเปลี่ยนครีม เครื่องสำอาง ครีมกันแดด หรือผลิตภัณฑ์ใส่ผมไหม
• ล้างเครื่องสำอางออกหมดทุกคืนไหม
• สิวขึ้นเป็นรอบตามรอบเดือน หรือขึ้นมากในช่วงเครียดไหม
• ใส่หน้ากากหรือหมวกกันน็อกนานเป็นประจำไหม

ถ้าสงสัยว่าเกี่ยวกับอาหาร

AAD ระบุว่างานวิจัยขนาดเล็กบางชิ้นพบความเกี่ยวข้องระหว่างอาหารบางอย่าง เช่น ขนมปังขาว ข้าวขาว มันฝรั่งทอด ขนมหวาน และเครื่องดื่มรสหวาน กับการเกิดสิว แต่งานวิจัยอื่นไม่พบความเกี่ยวข้องนี้ และยังต้องศึกษาเพิ่มเติมจึงจะสรุปได้ AAD จึงแนะนำให้จดบันทึกอาหาร แล้วดูว่ามีอาหารหรือเครื่องดื่มใดที่เกิดพร้อมกับช่วงที่สิวขึ้นหรือไม่ วิธีนี้ช่วยให้เห็นรูปแบบของตัวเอง แทนการงดอาหารหลายอย่างพร้อมกันโดยไม่รู้ว่าเกี่ยวจริงหรือไม่

หน้าฝนอากาศชื้น ผิวมันและสิวขึ้นง่าย ควรดูแลจากภายในอย่างไร?

การดูแลจากภายในคือ นอนให้พอและเป็นเวลา ซึ่ง CDC แนะนำให้ผู้ใหญ่นอน 7 ชั่วโมงขึ้นไป ดูแลความเครียด ซึ่ง AAD ระบุว่าเกี่ยวข้องกับช่วงที่สิวขึ้นมากขึ้น และกินอาหารให้เป็นมื้อ ส่วนการดูแลผิวภายนอกในวันที่เหงื่อออกอยู่ท้ายหัวข้อนี้ ช่วงหน้าฝน อากาศที่ชื้นทำให้เหงื่อระเหยช้า ผิวจึงรู้สึกมันและเหนียวนานกว่าปกติ หน้ากากและเสื้อผ้าก็เปียกชื้นได้ง่ายจากทั้งฝนและเหงื่อ

นอนให้พอและเป็นเวลา

CDC ของสหรัฐฯ แนะนำให้ผู้ใหญ่อายุ 18 ถึง 60 ปี นอน 7 ชั่วโมงขึ้นไป เข้านอนและตื่นเวลาเดิมทุกวัน การนอนน้อยมักมาพร้อมกับช่วงที่เครียดและงานล้น ซึ่งเป็นช่วงเดียวกับที่หลายคนเห็นสิวขึ้น ถ้าเข้านอนแล้วความคิดวนจนหลับยาก ดูวิธีจัดการได้ที่นอนไม่หลับ สมองไม่หยุดคิด ทำอย่างไรดี?

ดูแลความเครียด

เพราะ AAD ระบุว่าความเครียดเกี่ยวข้องกับช่วงที่สิวขึ้นมากขึ้น การลดภาระที่ทำได้จึงเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลผิว เช่น แบ่งงานใหญ่เป็นชิ้นเล็ก พักสั้น ๆ ระหว่างวัน ออกไปเดินหรือขยับร่างกาย และคุยกับคนที่ไว้ใจเมื่อมีเรื่องกังวล ถ้าความเครียดหนักจนกระทบการกิน การนอน หรือการทำงาน ควรปรึกษาแพทย์

กินอาหารให้เป็นมื้อ

ช่วงฝนตกหลายคนสั่งอาหารทอดหรือของหวานบ่อยขึ้นเพราะออกไปข้างนอกลำบาก ไม่มีอาหารชนิดใดที่ทำให้สิวไม่ขึ้น แต่การกินให้เป็นมื้อและมีผัก ผลไม้ ข้าว และโปรตีนในแต่ละวัน เป็นพื้นฐานของสุขภาพโดยรวม ถ้าสงสัยว่าอาหารบางอย่างเกิดพร้อมสิว ให้ใช้บันทึกอาหารตามที่ AAD แนะนำในหัวข้อก่อนหน้า

ดูแลภายนอกในวันที่อากาศชื้น

• ล้างหน้าอย่างอ่อนโยนหลังเหงื่อออก ตามที่ AAD แนะนำ แทนการเช็ดเหงื่อด้วยมือหรือแขนเสื้อ
• เปลี่ยนหน้ากากทันทีเมื่อเปียกหรือสกปรก AAD ระบุว่าหน้ากากที่เปียกระคายเคืองผิวได้
• ใส่เสื้อผ้าหลวมที่ระบายอากาศดี โดยเฉพาะเวลาออกกำลังกายหรือเหงื่อออก ตามที่ NHS แนะนำ
• ถ้าผมมัน AAD แนะนำให้สระผมบ่อยขึ้นกว่าเดิม และไม่ปล่อยให้ผมปรกหน้า
• วันที่อากาศชื้นมาก ลดเครื่องสำอางที่หนาลง และล้างออกให้หมดก่อนนอน

ดูแลผิวในแต่ละวันอย่างไรเมื่อสิวขึ้นบ่อย?

NHS และ AAD แนะนำวิธีดูแลผิวในแต่ละวันไว้คล้ายกัน หลักคืออ่อนโยนกับผิว และไม่ทำอะไรที่ทำให้ผิวระคายเคืองเพิ่ม

ทำไมไม่ควรบีบสิว

NHS ระบุว่าการแกะหรือบีบสิวอาจทำให้เกิดแผลเป็น ส่วน AAD ระบุว่าการบีบทำให้สิวอยู่นานขึ้น แม้จะอยากให้สิวยุบเร็ว แต่การปล่อยไว้และดูแลผิวอย่างอ่อนโยนเป็นทางที่แพทย์ผิวหนังแนะนำ

เปลี่ยนผลิตภัณฑ์ทีละอย่าง

ถ้าอยากลองผลิตภัณฑ์ใหม่ ให้เปลี่ยนทีละอย่างแล้วดูผลไประยะหนึ่ง ถ้าเปลี่ยนหลายอย่างพร้อมกันจะบอกไม่ได้ว่าอะไรทำให้ผิวดีขึ้นหรือแย่ลง ผลที่เห็นต่างกันในแต่ละคน และสำหรับผลิตภัณฑ์หรือยาทาที่มีตัวยา ควรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนใช้

ใส่หน้ากากทั้งวันแล้วสิวขึ้น ทำอย่างไรได้บ้าง?

AAD แนะนำวิธีดูแลผิวสำหรับคนที่ต้องใส่หน้ากากนาน ๆ ไว้ดังนี้

• ล้างหน้าด้วยผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดอย่างอ่อนโยนที่ไม่มีน้ำหอม และทามอยส์เจอไรเซอร์
• งดเครื่องสำอางใต้หน้ากาก เพราะมีโอกาสอุดรูขุมขนมากขึ้น ถ้าจำเป็น ให้ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ระบุว่าไม่อุดตันรูขุมขน
• ช่วงที่ต้องใส่หน้ากาก ไม่ควรลองผลิตภัณฑ์ใหม่ที่อาจแรงต่อผิว เพราะผิวไวขึ้น
• เลือกหน้ากากที่กระชับแต่สบาย
• ถ้าอยู่ในที่ที่ถอดได้ ถอดหน้ากากพัก 15 นาทีทุก 4 ชั่วโมง
• ซักหน้ากากผ้าหลังใส่ทุกครั้ง และทิ้งหน้ากากอนามัยแบบใช้แล้วทิ้งหลังใส่ครั้งเดียว
• เปลี่ยนหน้ากากทันทีเมื่อเปียกหรือสกปรก ซึ่งเกิดบ่อยในหน้าฝน

เมื่อไรควรไปพบแพทย์?

NHS แนะนำให้ไปพบแพทย์เมื่อ

• ดูแลตัวเองแล้วสิวไม่ดีขึ้น
• สิวขึ้นมากหรือรุนแรง เช่น เป็นตุ่มใหญ่ เจ็บ หรือเป็นทั่วบริเวณกว้าง
• สิวกระทบจิตใจ ความมั่นใจ หรือการใช้ชีวิต

AAD ระบุว่าถ้าลองดูแลแล้วสิวยังไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์ผิวหนัง และระบุว่าบางครั้งสิวในผู้ใหญ่เป็นผลข้างเคียงของยา หรือเป็นสัญญาณของปัญหาสุขภาพอื่นที่ยังไม่ได้ตรวจพบ ถ้าสิวเพิ่งเริ่มขึ้นตอนเป็นผู้ใหญ่ หรือมีการเปลี่ยนแปลงอื่นของร่างกายเกิดขึ้นพร้อมกัน ให้เล่าให้แพทย์ฟังด้วย แพทย์จะช่วยหาสาเหตุและแนะนำการดูแลที่เหมาะกับแต่ละคน ไม่ควรซื้อยามาใช้เองหรือหยุดยาที่ใช้อยู่โดยไม่ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร