แปรงฟันแล้วยังมีกลิ่นปาก เกิดจากอะไร?

ถ้าแปรงฟันแล้วยังมีกลิ่นปาก ส่วนใหญ่กลิ่นมาจากในช่องปาก และแหล่งที่พบบ่อยคือฝ้าบนลิ้นส่วนหลัง ซึ่งการแปรงฟันไปไม่ถึง งานวิจัยปี 2009 ในผู้ที่มาคลินิกกลิ่นปากในเบลเยียม 2,000 คน พบว่า 76% มีสาเหตุในช่องปาก และฝ้าบนลิ้นอย่างเดียวคิดเป็น 43% เศษอาหารที่ค้างตามซอกฟัน ปากแห้ง อาหารกลิ่นแรง การสูบบุหรี่ และปัญหาของฟันหรือเหงือกก็ทำให้มีกลิ่นได้ NHS ของอังกฤษแนะนำให้ทำความสะอาดลิ้นวันละครั้ง ทำความสะอาดซอกฟันวันละครั้ง และไปพบทันตแพทย์ถ้ากลิ่นไม่หายไปหลังดูแลช่องปากเองมาหลายสัปดาห์

กลิ่นปากส่วนใหญ่มาจากไหน?

กลิ่นปากส่วนใหญ่เริ่มจากในช่องปาก ส่วนน้อยมาจากจมูกและลำคอ หรือจากส่วนอื่นของร่างกาย

งานวิจัยจากคลินิกกลิ่นปากพบอะไร

ผู้ที่มาคลินิกในเบลเยียมกังวลเรื่องกลิ่นปากมาเฉลี่ย 7 ปีก่อนมาคลินิก ส่วน Bollen และ Beikler ประเมินว่ากลิ่นปากเกิดกับคนราว 25%

ข้อจำกัดของตัวเลขเหล่านี้

งานวิจัยเหล่านี้ดูคนที่ไปคลินิกเฉพาะทาง จึงบอกว่ากลิ่นมาจากไหนในคนที่กังวลจนไปขอความช่วยเหลือ ไม่ใช่ในทุกคน งานของอิตาลีพบเหงือกเกี่ยวข้องบ่อยกว่างานของเบลเยียม แสดงว่าผลต่างกันไปตามคลินิก แต่ทุกงานตรงกันว่าช่องปากเป็นแหล่งที่พบบ่อยที่สุดอย่างชัดเจน

ทำไมแปรงฟันแล้วกลิ่นยังอยู่?

แปรงสีฟันทำความสะอาดตัวฟันและขอบเหงือก แต่มี 2 จุดที่มักไปไม่ถึง คือผิวลิ้นด้านบนและซอกระหว่างฟัน

ฝ้าบนลิ้น

ลิ้นส่วนหลังมีผิวขรุขระที่มีฝ้าสีขาวหรือเหลืองเกาะอยู่ได้ ในงานวิจัยของเบลเยียม ฝ้านี้อย่างเดียวเป็นสาเหตุใน 43% ของผู้ที่ได้รับการตรวจ ส่วนในไทย งานวิจัยในผู้มารับบริการ 839 คนของโรงพยาบาลทันตกรรม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พบว่าฝ้าบนลิ้นเป็นปัจจัยที่เกี่ยวกับการรู้สึกว่ามีกลิ่นปากมากที่สุด คนที่มีฝ้าบนลิ้นมีโอกาสรู้สึกว่ามีกลิ่นปากราว 3.5 เท่า NHS แนะนำให้ทำความสะอาดลิ้นเบา ๆ วันละครั้งด้วยที่ขูดลิ้นหรือที่ทำความสะอาดลิ้น

ซอกระหว่างฟัน

เศษอาหารที่ติดในซอกฟันยังค้างอยู่หลังแปรงฟัน NHS แนะนำให้ทำความสะอาดซอกฟันด้วยแปรงซอกฟันหรือไหมขัดฟันอย่างน้อยวันละครั้ง ในงานวิจัยของจุฬาฯ การแปรงฟันน้อยครั้งกว่า และการไม่เคยให้ทันตแพทย์ทำความสะอาดฟันเลย ก็พบมากกว่าในคนที่รู้สึกว่ามีกลิ่นปาก

ปัญหาที่เหงือก

ในงานวิจัยจากคลินิก ปัญหาที่เหงือกเป็นแหล่งของกลิ่น ทั้งอย่างเดียวและร่วมกับฝ้าบนลิ้น ในผู้ที่ได้รับการตรวจจำนวนไม่น้อย ในงานวิจัยของจุฬาฯ เลือดออกขณะแปรงฟันเป็นปัจจัยที่เกี่ยวข้องมากเป็นอันดับสองรองจากฝ้าบนลิ้น เหงือกที่มีเลือดออก เจ็บ หรือดูบวม เป็นเหตุผลที่ควรไปหาทันตแพทย์

ทำไมตื่นเช้ามากลิ่นปากแรงกว่าปกติ?

หลายคนสังเกตกลิ่นปากได้ชัดที่สุดตอนตื่นนอน และน้ำลายเป็นส่วนสำคัญของเหตุผล

ตอนนอนหลับน้ำลายแทบไม่ไหล

งานทบทวนของ Colin Dawes จากมหาวิทยาลัยแมนิโทบา แคนาดา ระบุว่าระหว่างนอนหลับน้ำลายแทบไม่ไหล ส่วนสถาบันวิจัยทันตกรรมและกะโหลกใบหน้าแห่งชาติสหรัฐฯ (NIDCR) อธิบายว่าน้ำลายช่วยย่อยอาหารและทำความสะอาดฟันและเหงือก เมื่อมีน้ำลายน้อยติดต่อกันหลายชั่วโมง ช่องปากจึงได้รับการทำความสะอาดแบบนี้น้อยลงตลอดคืน

งานวิจัยเรื่องกลิ่นปากตอนเช้า

งานวิจัยปี 2025 ของคณะของ Popa จากมหาวิทยาลัยในโรมาเนีย วัดค่าในนักศึกษามหาวิทยาลัย 92 คน อายุ 18 ถึง 35 ปี ตอนเช้าตรู่

น้ำลายที่น้อยลงและฝ้าบนลิ้นที่หนาขึ้น ต่างก็เกี่ยวกับก๊าซกำมะถันที่สูงขึ้น ซึ่งเป็นก๊าซที่เครื่องวัดกลิ่นปากใช้วัด ทุก 0.1 มล. ต่อนาทีที่น้ำลายน้อยลง โอกาสที่จะบอกว่ามีกลิ่นปากตอนเช้าสูงขึ้น 1.9 เท่า งานนี้มีขนาดเล็กและทำในประเทศเดียว แต่แสดงว่ากลิ่นปากตอนเช้าพบบ่อยแม้ในคนหนุ่มสาวที่สุขภาพดี

กลิ่นเปลี่ยนไปตามช่วงเวลาของวัน

งานวิจัยในผู้สูงอายุ 428 คนที่พิษณุโลก ของคณะของ Samnieng วัดลมหายใจ 4 ช่วงเวลาในหนึ่งวัน และพบว่าระดับก๊าซกำมะถันชนิดหนึ่งเปลี่ยนไปตามช่วงเวลาของวัน ฝ้าบนลิ้นที่หนากว่าเกี่ยวกับระดับที่สูงกว่า

มีอะไรอีกที่ทำให้มีกลิ่นปาก?

นอกจากในช่องปากเอง ยังมีเรื่องในชีวิตประจำวันอีกหลายอย่างที่เพิ่มกลิ่นได้

ตัวอย่างในอาหารไทย (เป็นตัวอย่างของเรา ไม่ได้มาจาก NHS) เช่น เมนูที่ใส่กระเทียมสด หอมแดง หรือสะตอมาก ๆ

NHS ยังระบุว่าภาวะสุขภาพบางอย่างทำให้มีกลิ่นปากได้ ถ้าทันตแพทย์ตรวจแล้วช่องปากปกติแต่ยังมีกลิ่นอยู่ แพทย์จะช่วยหาสาเหตุอื่นได้

คนไทยมีกลิ่นปากมากแค่ไหน?

งานวิจัยไทย 2 ชิ้นช่วยให้เห็นภาพว่าพบบ่อยแค่ไหน ในคน 2 กลุ่มที่ต่างกัน

งานวิจัยไทยพบอะไร

รู้สึกเองกับวัดได้จริงไม่เหมือนกัน

งานของจุฬาฯ ถามความรู้สึกของผู้ตอบ ส่วนงานที่พิษณุโลกวัดก๊าซด้วยเครื่องในผู้สูงอายุ ทั้งสองงานไม่ได้บอกภาพของผู้ใหญ่ไทยทั้งหมด งานของคลินิกในเบลเยียมเตือนว่าสองอย่างนี้ไม่ได้ตรงกันเสมอ 16% ของผู้ที่มาคลินิกกังวลเรื่องกลิ่นปาก แต่ตรวจแล้วไม่พบกลิ่น ในงานของจุฬาฯ คนที่คนอื่นสังเกตเห็นกลิ่นปากด้วย รายงานว่ามีกลิ่นมากกว่า รวมทั้งตอนพูดและตอนเช้า การให้ทันตแพทย์ตรวจจึงเชื่อถือได้มากกว่าการตัดสินลมหายใจของตัวเอง

หน่วยงานสุขภาพแนะนำให้ดูแลช่องปากทุกวันอย่างไร?

ต่อไปนี้เป็นนิสัยการดูแลช่องปากทั่วไปจาก NHS และ NIDCR

ทุกวัน

NHS ยังระบุว่าแปรงขนนุ่มหรือขนปานกลางเหมาะกับคนส่วนใหญ่ ส่วน Dawes ระบุว่าช่วงเวลาที่สำคัญที่สุดในการแปรงฟันคือก่อนเข้านอน เพราะระหว่างนอนหลับน้ำลายแทบไม่ไหล

ถ้ารู้สึกปากแห้ง

NIDCR แนะนำให้ดื่มน้ำมากขึ้น เคี้ยวหมากฝรั่งหรืออมลูกอมไม่มีน้ำตาล เลี่ยงคาเฟอีนและแอลกอฮอล์ ไม่ใช้ยาสูบ และเปิดเครื่องเพิ่มความชื้นตอนกลางคืน

เมื่อไรควรไปพบทันตแพทย์หรือแพทย์?

ส่วนใหญ่ขั้นแรกคือดูแลช่องปากให้ดีขึ้น ถ้ายังไม่พอ ให้ไปพบทันตแพทย์

ไปพบทันตแพทย์ถ้า

NHS แนะนำให้ไปพบทันตแพทย์ถ้ามี

• กลิ่นปากที่ไม่หายไปหลังดูแลช่องปากเองมาหลายสัปดาห์
• เหงือกเจ็บ มีเลือดออก หรือบวม
• ปวดฟัน หรือฟันแท้โยก
• ปัญหากับฟันปลอม

เหตุผลอื่นที่ควรไปตรวจ

• รู้สึกปากแห้งบ่อย NIDCR ระบุว่าปากแห้งไม่ใช่เรื่องปกติของวัยที่สูงขึ้น และแนะนำให้ไปพบทันตแพทย์หรือแพทย์
• ใช้ยาประจำและรู้สึกว่าปากแห้งขึ้นตั้งแต่เริ่มใช้ยา ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกร อย่าหยุดยาเอง
• ทันตแพทย์ตรวจแล้วช่องปากปกติแต่ยังมีกลิ่นอยู่ แพทย์จะช่วยหาสาเหตุที่จมูก ลำคอ หรือส่วนอื่นได้