อายุ 30 ต้น ๆ ควรใส่ใจค่าไขมันในเลือดหรือยัง?

อายุ 30 ต้น ๆ เป็นช่วงที่ควรเริ่มรู้ค่าไขมันในเลือดของตัวเองได้แล้ว MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ แนะนำให้ผู้ใหญ่อายุ 20 ถึง 65 ปีตรวจไขมันในเลือดทุก 5 ปี ส่วน NHS ของอังกฤษเชิญคนอายุ 40 ถึง 74 ปีมาตรวจสุขภาพที่มีการตรวจคอเลสเตอรอลทุก 5 ปี ความถี่จึงต่างกันตามประเทศ และขึ้นกับประวัติครอบครัวด้วย ถ้าตรวจแล้ว ให้เก็บผลไว้เทียบกันในแต่ละปี ให้แพทย์อ่านผล และเริ่มใส่ใจนิสัยประจำวันตั้งแต่ตอนนี้

ค่าไขมันในเลือดในผลตรวจสุขภาพมีอะไรบ้าง?

หมวดไขมันในเลือดในผลตรวจสุขภาพ บางแห่งเรียกว่า lipid profile MedlinePlus อธิบายว่าเป็นการตรวจเลือดที่วัดปริมาณคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์ในเลือด

4 ค่าที่มักเห็นในผลตรวจ

LDL ที่เขียนว่า "calculated"

MedlinePlus อธิบายว่าถ้าในผลเขียนว่า LDL เป็นค่า calculated หมายถึงเป็นค่าประมาณที่คำนวณจากคอเลสเตอรอลรวม HDL และไตรกลีเซอไรด์ บางแห่งก็วัด LDL จากเลือดโดยตรง

VLDL ที่บางแห่งไม่มีในผล

MedlinePlus ระบุว่ายังมีคอเลสเตอรอลอีกชนิดคือ VLDL ซึ่งพาไตรกลีเซอไรด์เป็นหลัก แต่มักไม่อยู่ในการตรวจประจำเพราะวัดยาก ห้องปฏิบัติการอาจประมาณค่าจากไตรกลีเซอไรด์แทน ถ้าผลของเราไม่มีค่านี้ก็ไม่แปลก

ต้องงดอาหารก่อนตรวจไขมันในเลือดไหม?

อาจต้องงด ขึ้นกับสถานพยาบาลและรายการที่ตรวจ

ระยะเวลาที่ใช้กันทั่วไป

MedlinePlus ระบุว่าอาจต้องงดอาหารและเครื่องดื่ม 9 ถึง 12 ชั่วโมงก่อนเจาะเลือด และสถานพยาบาลจะบอกว่าต้องงดหรือไม่ รวมถึงข้อปฏิบัติพิเศษอื่น ๆ ถ้าต้องงด การนัดตรวจตอนเช้าจะทำให้ช่วงที่งดอาหารส่วนใหญ่อยู่ในเวลานอน

ทำตามที่สถานพยาบาลบอก

แต่ละแห่งอาจให้คำแนะนำต่างกัน ถามให้ชัดตอนนัดว่าต้องงดกี่ชั่วโมง ดื่มน้ำเปล่าได้ไหม และยาประจำต้องทำอย่างไร ถ้าเผลอกินอะไรไปก่อนตรวจ ให้บอกเจ้าหน้าที่ตามจริง

ควรเริ่มตรวจตอนอายุเท่าไร และบ่อยแค่ไหน?

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ทั่วโลก แต่ละประเทศมีแนวทางต่างกัน และความถี่ของแต่ละคนก็ต่างกันตามความเสี่ยง

ตัวอย่างแนวทางของ 2 ประเทศ

ตามแนวทางของสหรัฐฯ คนอายุ 30 ต้น ๆ อยู่ในกลุ่มที่ควรตรวจทุก 5 ปี ส่วนในอังกฤษ การเชิญตรวจของ NHS เริ่มที่อายุ 40 ในไทย ชุดตรวจสุขภาพประจำปีของที่ทำงานและโรงพยาบาลมีรายการต่างกัน ดูว่าแพ็กเกจของเรามีหมวดไขมันในเลือดหรือไม่ ถ้าไม่มี ถามสถานพยาบาลว่าควรตรวจเพิ่มไหม

เมื่อไรอาจต้องตรวจบ่อยกว่านี้

MedlinePlus ระบุว่าความถี่ขึ้นกับอายุ ปัจจัยเสี่ยง และประวัติครอบครัว และอาจต้องตรวจบ่อยขึ้นถ้ามีปัจจัยบางอย่าง เช่น

• คนในครอบครัวมีประวัติเรื่องหัวใจ
• สูบบุหรี่
• ไม่ค่อยมีกิจกรรมทางกาย
• กินอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวมาก

ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง ให้บอกแพทย์ แล้วถามว่าควรตรวจห่างกันเท่าไร

อ่านตัวเลขในผลตรวจอย่างไร?

ผลตรวจมักแสดงเป็นหน่วยมิลลิกรัมต่อเดซิลิตร (มก./ดล.) และมีช่วงค่าอ้างอิงของห้องปฏิบัติการพิมพ์ไว้ข้าง ๆ

เกณฑ์ที่ MedlinePlus ของสหรัฐฯ ใช้

ตารางนี้เป็นเกณฑ์ที่ MedlinePlus ใช้สำหรับผู้ใหญ่อายุ 20 ปีขึ้นไป เป็นตัวอย่างของสหรัฐฯ ไม่ใช่เกณฑ์ของไทย

ให้แพทย์อ่านผลร่วมกับประวัติของเรา

MedlinePlus ระบุว่าระดับที่เหมาะกับแต่ละคนอาจขึ้นกับอายุ ประวัติครอบครัว วิถีชีวิต และปัจจัยเสี่ยงอื่น ตัวเลขเดียวจึงบอกได้ไม่ครบ ให้แพทย์อธิบายว่าค่าของเราหมายความว่าอะไร ควรจับตาค่าไหน และควรตรวจซ้ำเมื่อไร

เก็บผลไว้เทียบกัน

อายุ 30 ต้น ๆ เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีในการเก็บผลไว้เป็นข้อมูลพื้นฐานของตัวเอง ถ่ายรูปหรือเก็บใบผลตรวจทุกครั้ง แล้วนำไปให้แพทย์ดูในครั้งต่อไป จะเห็นได้ว่าค่าเปลี่ยนไปอย่างไรเมื่ออายุและวิถีชีวิตเปลี่ยน

ช่วงอายุ 30 ควรใส่ใจนิสัยประจำวันอะไรบ้าง?

ช่วงอายุ 30 เป็นวัยที่งานยุ่ง นั่งนาน กินนอกบ้าน และมีงานเลี้ยงบ่อย แนวทางด้านล่างเป็นนิสัยทั่วไปสำหรับผู้ใหญ่ที่หน่วยงานสุขภาพแนะนำ

ขยับร่างกาย

WHO แนะนำให้ผู้ใหญ่มีกิจกรรมทางกายระดับปานกลาง เช่น เดินเร็ว สัปดาห์ละ 150 ถึง 300 นาที หรือระดับหนัก 75 ถึง 150 นาที ร่วมกับการเสริมสร้างกล้ามเนื้ออย่างน้อย 2 วันต่อสัปดาห์ และลดเวลานั่ง ถ้ายังไม่ค่อยได้ขยับ เริ่มจากเดินสั้น ๆ แล้วค่อย ๆ เพิ่ม

เลือกชนิดของไขมันและวิธีปรุง

WHO ระบุว่าคุณภาพของไขมันสำคัญ ไขมันไม่อิ่มตัวจากปลา อะโวคาโด ถั่ว และน้ำมันดอกทานตะวัน น้ำมันถั่วเหลือง น้ำมันคาโนลา และน้ำมันมะกอก ดีกว่าไขมันอิ่มตัวจากเนื้อติดมัน เนย น้ำมันปาล์ม น้ำมันมะพร้าว ครีม ชีส และน้ำมันหมู และไขมันทรานส์ WHO แนะนำให้พลังงานจากไขมันอิ่มตัวไม่เกิน 10% ของพลังงานทั้งวัน และให้ใช้การนึ่งหรือต้มแทนการทอด เลือกเนื้อไม่ติดมัน และจำกัดอาหารทอด ขนมอบ และขนมขบเคี้ยวสำเร็จรูป

กินตามข้อปฏิบัติของคนไทย

ข้อปฏิบัติการกินอาหารเพื่อสุขภาพที่ดีของคนไทยจากกรมอนามัย ได้แก่ กินอาหารครบ 5 หมู่ กินข้าวเป็นอาหารหลัก กินปลา ไข่ เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน และถั่วเมล็ดแห้ง กินผักและผลไม้เป็นประจำ ลดหวาน มัน เค็ม และดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ

บุหรี่และแอลกอฮอล์

MedlinePlus ระบุว่าการสูบบุหรี่ทำให้ HDL ต่ำลง โดยเฉพาะในผู้หญิง และทำให้ LDL สูงขึ้น ส่วนแนวทางของกรมอนามัยมีข้อ "งดหรือลดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์" ถ้าสูบบุหรี่หรือดื่มบ่อย ให้บอกแพทย์ตอนตรวจสุขภาพด้วย

ควรเตรียมอะไรไปคุยกับแพทย์?

การตรวจไขมันในเลือดครั้งแรก ๆ ในวัย 30 มีประโยชน์ที่สุดเมื่อแพทย์มีข้อมูลครบ

ข้อมูลที่ควรเตรียม

• ผลตรวจครั้งก่อน ถ้ามี
• ประวัติครอบครัว เช่น คนในครอบครัวเคยมีปัญหาเรื่องหัวใจหรือหลอดเลือดหรือไม่
• การสูบบุหรี่ การดื่ม และกิจกรรมทางกายในแต่ละสัปดาห์
• ยาที่ใช้อยู่เป็นประจำ

คำถามที่ควรถาม

• ค่าแต่ละตัวของเราหมายความว่าอะไร ควรจับตาค่าไหน
• ควรตรวจซ้ำเมื่อไร
• ต้องเตรียมตัวอย่างไรก่อนตรวจครั้งต่อไป

ถ้าผลมีค่าที่ถูกทำเครื่องหมายไว้ ให้ฟังคำแนะนำจากแพทย์ที่รู้ประวัติของเรา และอย่าตัดสินใจเองจากตัวเลขเพียงอย่างเดียว