พ่อแม่กลัวหกล้ม เดินไม่มั่นใจ ลูกช่วยยังไงดี?

ถ้าพ่อแม่กลัวหกล้ม ควรรับฟังความกังวลนั้นจริงจัง แล้วเปลี่ยนเป็นแผนที่ทำได้ แทนการบอกว่า "ไม่ต้องกลัว" ความกลัวหกล้มพบได้บ่อยในผู้สูงอายุไทย แม้ในคนที่ไม่เคยหกล้มมาก่อน งานวิจัยใกล้กรุงเทพฯ พบว่าผู้สูงอายุที่ไม่เคยหกล้ม 21.7% กลัวการหกล้ม CDC สหรัฐฯ อธิบายว่าความกลัวนี้อาจทำให้คนทำกิจวัตรประจำวันน้อยลง และการขยับตัวน้อยลงทำให้ร่างกายอ่อนแรงลง ซึ่งทำให้มีโอกาสหกล้มมากขึ้น สิ่งที่ช่วยได้คือเรื่องที่ทำได้จริง เช่น เช็กบ้านโดยเฉพาะห้องน้ำ แสงสว่าง และขั้นบันได ชวนพ่อแม่ฝึกความแข็งแรงและการทรงตัว ให้แพทย์ดูยา ตรวจตาและการได้ยิน ตกลงกันไว้ว่าถ้าหกล้มจะทำอย่างไร และบอกแพทย์ทุกครั้งที่หกล้ม

บทความนี้พูดถึงความกลัวหกล้มและการหกล้ม ถ้าพ่อแม่ลุกจากเก้าอี้ลำบาก อ่านต่อได้ที่ พ่อแม่ลุกจากเก้าอี้ลำบาก ขาไม่มีแรง ทำยังไง?

ผู้สูงอายุกลัวหกล้มกันมากไหม?

ผลจากงานวิจัยในไทย

มีงานวิจัยในไทย 2 ชิ้นที่ถามผู้สูงอายุโดยตรงเรื่องความกลัวหกล้ม

• งานวิจัยของ Sitdhiraksa และคณะ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล (2564) สัมภาษณ์และตรวจร่างกายผู้สูงอายุ 60 ถึง 85 ปี 210 คนใน 4 ชุมชนชานเมืองใกล้กรุงเทพฯ หนึ่งในสี่ (25.2%) เคยหกล้มมาก่อน พบความกลัวหกล้มใน 35.8% ของคนที่เคยหกล้ม และ 21.7% ของคนที่ไม่เคยหกล้ม
• การสำรวจของ Silangirn และคณะในภาคเหนือ ให้ผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป 369 คนตอบแบบสอบถามมาตรฐานเรื่องความกลัวหกล้มในเดือนเมษายนถึงพฤษภาคม 2567 มีเพียง 12.7% ที่หกล้มในปีที่ผ่านมา แต่ 38.2% กังวลเรื่องหกล้มในระดับสูง และ 22.5% ในระดับปานกลาง

ความกลัวไม่ได้ขึ้นกับการเคยหกล้มอย่างเดียว

ในงานวิจัยใกล้กรุงเทพฯ ความกลัวหกล้มไปด้วยกันกับการเป็นผู้หญิง อายุ 80 ปีขึ้นไป อยู่คนเดียว การทรงตัวไม่ดี และทำกิจวัตรประจำวันได้ลำบาก แต่ไม่ได้สัมพันธ์กับการเคยหกล้มมาก่อน แปลว่าพ่อแม่ที่ไม่เคยหกล้มก็อาจกังวลมากได้ ในงานวิจัยนี้ ความกลัวไปด้วยกันกับการทรงตัวที่ไม่ดีและการทำกิจวัตรได้ลำบาก แต่บอกไม่ได้ว่าอะไรเกิดก่อน

ทำไมจึงควรใส่ใจความกลัวนี้

CDC อธิบายเป็นวงจรว่า หลายคนที่หกล้ม แม้ไม่ได้บาดเจ็บ จะเริ่มกลัวหกล้ม ความกลัวทำให้ทำกิจวัตรน้อยลง และการขยับตัวน้อยลงทำให้ร่างกายอ่อนแรงลง ซึ่งทำให้มีโอกาสหกล้มซ้ำมากขึ้น CDC ยังระบุว่าการหกล้มหนึ่งครั้งทำให้โอกาสหกล้มซ้ำเพิ่มเป็นสองเท่า การรับฟังความกลัวและจัดการกับเหตุของความกลัว จึงช่วยให้พ่อแม่ยังขยับตัวได้ต่อไป

ผู้สูงอายุไทยหกล้มบ่อยแค่ไหน และล้มที่ไหน?

ผลจากงานวิจัยในไทย

ตัวเลขเหล่านี้บอกอะไรได้ และบอกอะไรไม่ได้

งานวิจัยแต่ละชิ้นนับช่วงเวลาต่างกัน (6 เดือน 1 ปี หรือตั้งแต่อายุ 60 ปี) ศึกษาคนละพื้นที่และคนละกลุ่ม และให้ผู้สูงอายุนึกย้อนแล้วเล่าเอง ซึ่งการล้มเล็ก ๆ น้อย ๆ อาจถูกลืมได้ง่าย ผลจึงบอกความสัมพันธ์ ไม่ได้พิสูจน์ว่าอะไรเป็นสาเหตุ การสำรวจระดับประเทศของ Jitapunkul และคณะตีพิมพ์ปี 2541 จึงเป็นข้อมูลที่เก่าแล้ว แต่เมื่อดูรวมกัน ผู้สูงอายุราว 1 ใน 5 ถึง 1 ใน 4 เคยหกล้ม และบริเวณรอบบ้านกับห้องน้ำถูกพูดถึงซ้ำแล้วซ้ำอีก

ล้มแล้วส่วนใหญ่แค่ฟกช้ำ แต่ก็ควรใส่ใจ

ในงานวิจัยที่สุราษฎร์ธานี เกือบทุกคนที่หกล้ม (97.2%) มีปัญหาสุขภาพตามมา แต่ส่วนใหญ่ไม่รุนแรง อาการบวมหรือฟกช้ำ ความเจ็บปวด และแผลถลอกรวมกันเป็น 85.7% ของปัญหาที่รายงาน การหกล้มที่ "แค่ฟกช้ำ" ก็ควรบอกแพทย์ NHS แนะนำให้ไปพบแพทย์ถ้าเคยหกล้ม

ควรเช็กตรงไหนบ้างในบ้านแบบไทย?

รายการตรวจความปลอดภัยในบ้านของ CDC ไล่ดูทีละห้อง ให้ใช้ตัวอย่างด้านล่างเป็นรายการสิ่งที่ควรดู ไม่ใช่การให้คะแนน

สิ่งที่งานวิจัยในไทยบอกเพิ่ม

บ้านไทยมีจุดเสี่ยงเฉพาะของตัวเอง การวิเคราะห์ข้อมูลการสำรวจระดับประเทศของ Sophonratanapokin และคณะพบว่าพื้นชั้นล่างลื่น พื้นห้องน้ำลื่น และห้องส้วมที่อยู่นอกตัวบ้าน ต่างสัมพันธ์กับการหกล้มมากขึ้น ส่วนงานวิจัยของ Boonkhao และคณะ ในบ้านชนบทที่อุบลราชธานี ซึ่งสำรวจช่วงสิงหาคมถึงตุลาคม 2566 พบว่าการหกล้มสัมพันธ์กับแสงสว่างไม่พอในห้องนั่งเล่น ห้องน้ำ ห้องนอน และที่จอดรถ สายไฟหรือสิ่งกีดขวางบนทางเดิน และบันไดที่ขั้นสูงไม่เท่ากันหรือลื่น

จากผลเหล่านี้ ในบ้านแบบไทยหลายหลัง อาจลองดูเป็นพิเศษที่พื้นห้องน้ำที่เปียก ขั้นบันไดลงไปห้องส้วมนอกบ้าน และลานบ้านที่มืดตอนกลางคืน

เรื่องการลุกเข้าห้องน้ำตอนกลางคืน อ่านต่อได้ที่ พ่อแม่สูงอายุตื่นกลางดึกหลายรอบ ทำอย่างไรดี?

อะไรช่วยให้พ่อแม่เดินได้มั่นคงขึ้น?

หน้าเรื่องการหกล้มของ NHS อังกฤษ ระบุสิ่งที่คนที่เสี่ยงหกล้มทำได้ นอกจากการจัดบ้านแล้ว ยังมีเรื่องต่อไปนี้

ฝึกความแข็งแรงและการทรงตัว

แนวทางการขยับร่างกายสำหรับผู้สูงอายุของ NHS ระบุว่าถ้าเคยหกล้มหรือกังวลว่าจะหกล้ม การออกกำลังกายที่ฝึกความแข็งแรง การทรงตัว และความยืดหยุ่น จะช่วยให้แข็งแรงขึ้นและมั่นใจในการยืนเดินมากขึ้น และยกไทเก๊กเป็นตัวอย่างหนึ่งของกิจกรรมที่ฝึกกล้ามเนื้อ หน้าเรื่องการหกล้มของ NHS แนะนำให้คนที่เสี่ยงหกล้มขยับร่างกายทุกวัน และทำกิจกรรมที่ฝึกความแข็งแรงและการทรงตัวอย่างน้อยสัปดาห์ละ 2 ครั้ง ท่าง่าย ๆ ที่ทำที่บ้านได้ อ่านต่อได้ที่ พ่อแม่ลุกจากเก้าอี้ลำบาก ขาไม่มีแรง ทำยังไง? และควรถามแพทย์ว่าการออกกำลังแบบไหนเหมาะกับพ่อแม่

ให้แพทย์ตรวจดูยา

NHS ระบุผลข้างเคียงของยาบางชนิดเป็นสาเหตุหนึ่งของการหกล้ม และแนะนำให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรถ้าคิดว่ายาที่ใช้อาจมีผลต่อการทรงตัว ให้นำยาทั้งหมดไปด้วย รวมถึงยาที่ซื้อเองโดยไม่มีใบสั่งแพทย์ ในงานวิจัยที่คลินิกในกรุงเทพฯ คนที่ใช้ยาที่ทำให้ง่วงมีโอกาสเคยหกล้มมากกว่า อย่าหยุดหรือปรับยาเอง

ตรวจตาและการได้ยิน

NHS แนะนำให้ตรวจตาเป็นประจำ และตรวจหูและการได้ยิน เพราะปัญหาในหูอาจมีผลต่อการทรงตัว และระบุว่าปัญหาการมองเห็นหรือการได้ยินเป็นสาเหตุหนึ่งของการหกล้ม

รองเท้าและรองเท้าใส่ในบ้าน

ในงานวิจัยที่สุราษฎร์ธานี ผู้ที่หกล้ม 71 คนระบุว่ารองเท้าหรือเสื้อผ้ามีส่วน และส่วนใหญ่ (71.8%) พูดถึงรองเท้าที่ลื่น NHS แนะนำให้ใส่รองเท้าหรือรองเท้าใส่ในบ้านที่พอดี ไม่หลุดง่าย และพื้นยึดเกาะดี

จะคุยกับพ่อแม่เรื่องความกลัวหกล้มอย่างไรดี?

ฟังก่อน

ถามว่ากังวลเรื่องอะไรกันแน่ ห้องน้ำ บันได การเดินไปตลาด หรือการลุกตอนกลางคืน คำตอบจะบอกว่าควรเริ่มจากตรงไหน แทนการบอกว่าไม่เป็นไร ลองเริ่มจากเรื่องที่พ่อแม่กังวล เช่น พื้นห้องน้ำหรือแสงสว่าง

วางแผนไว้ว่าถ้าหกล้มจะทำอย่างไร

NHS แนะนำให้คนที่เสี่ยงหกล้มวางแผนไว้เผื่อหกล้ม และพกโทรศัพท์มือถือหรืออุปกรณ์ขอความช่วยเหลือติดตัว NHS ยังอธิบายวิธีลุกขึ้นถ้ารู้สึกว่าลุกไหว คือ ไม่ต้องรีบ พลิกตัวตะแคง ยันตัวขึ้นมาอยู่ในท่าคลาน คลานไปหาของที่มั่นคง เช่น เครื่องเรือนหนัก ๆ วางเท้าข้างหนึ่งราบกับพื้น แล้วค่อย ๆ ลุกขึ้นยืน จากนั้นนั่งพัก ถ้าลุกไม่ไหว ให้ร้องขอความช่วยเหลือ ทำตัวให้อบอุ่น และเปลี่ยนท่าประมาณทุก 30 นาที การคุยเรื่องนี้กันไว้ก่อนอาจทำให้ความกลัวดูรับมือได้มากขึ้น

ชวนพ่อแม่บอกแพทย์

งานวิจัยของ Boongird และ Ross ในผู้สูงอายุไทย 305 คนที่หกล้มในปีที่ผ่านมา พบว่ามีเพียง 39% ที่บอกแพทย์เรื่องการหกล้ม อาการปวดหลังหกล้ม (84%) เป็นเหตุผลหลักที่ทำให้บอก และบางคนเชื่อว่าการหกล้มเป็นเรื่องที่เลี่ยงไม่ได้ในชีวิต การหกล้มที่ไม่เจ็บก็ควรบอกแพทย์เช่นกัน

เมื่อไรควรพาไปพบแพทย์ และเมื่อไรควรโทร 1669?

ควรพาไปพบแพทย์ถ้า

• พ่อแม่เคยหกล้ม แม้จะล้มเพียงเล็กน้อย
• พ่อแม่หรือลูกหลานกังวลเรื่องการทรงตัว หรือพ่อแม่รู้สึกว่าเดินไม่มั่นคง
• เวียนหัวหรือหน้ามืด โดยเฉพาะตอนลุกขึ้น
• ใช้ยาประจำแล้วดูง่วงขึ้นหรือทรงตัวได้ไม่มั่นคงเท่าเดิม

NHS แนะนำให้ไปพบแพทย์ถ้ากังวลเรื่องการทรงตัวหรือการเคลื่อนไหว หรือถ้าเคยหกล้ม และระบุว่าแพทย์อาจตรวจการทรงตัวโดยให้ลุกขึ้นแล้วเดินไปมา

โทร 1669 ทันทีถ้า

• พ่อแม่หกล้มแล้วอาจกระแทกศีรษะ คอ หลัง หรือสะโพก
• ลุกเองไม่ได้

ถ้าคนอื่นหกล้ม NHS แนะนำให้ดูแลให้อยู่ในท่าที่สบายและอบอุ่น และค่อย ๆ ช่วยให้ลุกขึ้นก็ต่อเมื่อเขาลุกเองได้ ไม่ควรพยายามยกตัวขึ้นเอง