ดูแลหัวใจและหลอดเลือดพ่อแม่สูงวัยอย่างไรดี?

ถ้าอยากดูแลหัวใจและหลอดเลือดของพ่อแม่สูงอายุ ครอบครัวช่วยได้ผ่านนิสัยประจำวัน ได้แก่ ขยับร่างกายทุกวันรวมถึงกิจกรรมที่ฝึกการทรงตัวและความแข็งแรง กินเค็มน้อยลง ไม่สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์น้อยหรือไม่ดื่ม และพาไปตรวจสุขภาพเพื่อวัดความดันโลหิตเป็นประจำ แม้จะรู้สึกสบายดี และทุกคนในบ้านควรรู้อาการฉุกเฉิน เช่น เจ็บหน้าอกรุนแรงเฉียบพลัน หอบเหนื่อยรุนแรง หรือแขนขาอ่อนแรงครึ่งซีกทันที ซึ่งต้องโทร 1669 ทันที

หัวใจและหลอดเลือดเปลี่ยนไปอย่างไรเมื่อพ่อแม่อายุมากขึ้น?

สถาบันผู้สูงอายุแห่งชาติของสหรัฐฯ (NIA) อธิบายการเปลี่ยนแปลงหลายอย่างที่มากับวัย การรู้ไว้ช่วยให้ครอบครัวแยกได้ว่าอะไรเป็นการเปลี่ยนแปลงทั่วไป และอะไรเป็นสัญญาณที่ควรพบแพทย์

หัวใจทำงานต่างไปเวลาออกแรง

NIA อธิบายว่าเมื่ออายุมากขึ้น หัวใจเต้นเร็วได้ไม่เท่าเดิมขณะออกแรงหรือเครียด ส่วนอัตราการเต้นของหัวใจขณะพักแทบไม่เปลี่ยน

ใจสั่นหรือหัวใจเต้นสะดุดเป็นครั้งคราว

NIA ระบุว่าการที่หัวใจเต้นสะดุดหรือเต้นข้ามจังหวะเป็นครั้งคราวพบบ่อยขึ้นตามอายุ และไม่เป็นอันตราย แต่ถ้ารู้สึกใจสั่นหรือหัวใจเต้นเร็วบ่อย ๆ หรือเป็นต่อเนื่อง ควรไปพบแพทย์

ช่วงแรกอาจไม่มีสัญญาณให้สังเกต

NIA ระบุว่าปัญหาของหัวใจและหลอดเลือดในช่วงแรกอาจไม่มีสัญญาณที่สังเกตได้ การตรวจสุขภาพกับแพทย์เป็นประจำจึงสำคัญ แม้จะรู้สึกสบายดี ก็ยังควรไปตรวจ

ผู้สูงอายุควรขยับร่างกายมากแค่ไหน?

แนวทางปี 2020 ของ WHO มีคำแนะนำเฉพาะสำหรับผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป โดยเพิ่มกิจกรรมที่เน้นการทรงตัวและความแข็งแรงเข้ามาจากปริมาณของผู้ใหญ่ทั่วไป ตัวอย่างในตารางเป็นไอเดียในชีวิตประจำวัน ไม่ได้มาจากแนวทางของ WHO

เริ่มจากจุดที่พ่อแม่ทำได้

WHO ระบุว่าผู้สูงอายุควรมีกิจกรรมทางกายเท่าที่ความสามารถของร่างกายจะทำได้ และปรับความหนักให้เหมาะกับความฟิตของตัวเอง NIA เสริมว่าการขยับบ้างดีกว่าไม่ขยับเลย และแนะนำให้ปรึกษาแพทย์ว่ากิจกรรมแบบไหนเหมาะกับแต่ละคน ถ้าพ่อแม่ไม่ได้ออกกำลังกายมานาน เริ่มจากเดินสั้น ๆ แล้วเพิ่มทีละไม่กี่นาทีในแต่ละสัปดาห์

ทำด้วยกันให้เป็นกิจวัตร

เดินในสวนตอนเช้าก่อนแดดร้อน เดินไปตลาดแทนการขับรถ หรือเข้ากลุ่มรำไทเก๊กหรือเต้นแอโรบิกเป็นประจำ ทำให้การขยับร่างกายเป็นส่วนหนึ่งของแต่ละสัปดาห์ การเดินด้วยกันยังทำให้เห็นว่าพ่อแม่ขึ้นบันไดหรือทางลาดได้คล่องแค่ไหน

เรื่องการกินและการขยับร่างกายของพ่อแม่สูงอายุในแต่ละวัน อ่านได้ในพ่อแม่สูงอายุป่วยง่าย ควรดูแลอะไรทุกวัน?

ในมื้ออาหาร ควรดูเรื่องอะไรบ้าง?

คำแนะนำของ NIA สำหรับการดูแลหัวใจ คือกินผลไม้ ผัก โปรตีนไขมันต่ำ และอาหารที่มีใยอาหารสูง เช่น อาหารจากธัญพืชไม่ขัดสี ให้มาก และเลือกอาหารที่มีไขมันอิ่มตัว น้ำตาลที่เติมเพิ่ม และเกลือต่ำ

ยิ่งอายุมาก เรื่องเค็มยิ่งสำคัญ

NIA ระบุว่าเมื่ออายุมากขึ้น ร่างกายจะไวต่อเกลือมากขึ้น NHS ของสหราชอาณาจักรแนะนำให้ผู้ใหญ่กินเกลือไม่เกิน 6 กรัมต่อวัน หรือราว 1 ช้อนชาระดับ ซึ่งรวมเกลือที่อยู่ในอาหารแล้วและเกลือที่เติมระหว่างและหลังปรุง และระบุว่าราวสามในสี่ของเกลือที่เรากินมาจากอาหารบรรจุหีบห่อและอาหารที่ซื้อกินประจำ เช่น ผลิตภัณฑ์จากเนื้อสัตว์และอาหารสำเร็จรูป รวมถึงอาหารซื้อกลับบ้านและอาหารในร้าน

ปรับเล็ก ๆ ในมื้ออาหารไทย

• ชิมก่อนเติมน้ำปลา ซีอิ๊ว หรือผงปรุงรส และไม่วางขวดเครื่องปรุงไว้บนโต๊ะ
• เหลือน้ำซุปก๋วยเตี๋ยวและน้ำแกงไว้บ้าง
• เลือกเมนูย่าง นึ่ง หรือต้ม บ่อยกว่าของทอด
• เปลี่ยนข้าวขาวบางส่วนเป็นข้าวกล้อง และเพิ่มผักอีก 1 อย่างในมื้อข้าวราดแกง
• กินไส้กรอก หมูยอ ปลาเค็ม และขนมกรุบกรอบเป็นครั้งคราว ไม่ใช่ทุกวัน

ถ้าพ่อแม่บ่นว่ากับข้าวจืด ลองเพิ่มรสด้วยมะนาว สมุนไพร กระเทียม พริก หรือพริกไทย แทนการเติมเกลือ

วิธีลดเค็มในอาหารไทย อ่านได้ในชอบกินเค็ม เลิกไม่ได้ ควรดูแลตัวเองอย่างไร?

นอกจากเรื่องกินและขยับ มีนิสัยอะไรอีกที่ควรใส่ใจ?

NIA ยังให้คำแนะนำอีกหลายข้อสำหรับการดูแลหัวใจเมื่ออายุมากขึ้น

เลิกบุหรี่ ไม่ว่าจะอายุเท่าไร

NIA ระบุว่าการเลิกบุหรี่ แม้ในวัยสูงอายุ ก็ทำให้สุขภาพดีขึ้นได้ ถ้าพ่อหรือแม่สูบบุหรี่ ให้กำลังใจมากกว่าตำหนิ และถามแพทย์หรือเภสัชกรเรื่องตัวช่วยในการเลิก

ดื่มแอลกอฮอล์น้อยหรือไม่ดื่ม

NIA แนะนำให้ดื่มแอลกอฮอล์ให้น้อย หรือไม่ดื่มเลย และระบุว่าเมื่ออายุมากขึ้น แอลกอฮอล์อาจทำให้ปัญหาสุขภาพที่มีอยู่แย่ลง และอาจมีปฏิกิริยากับยาบางชนิดอย่างเป็นอันตราย

ความเครียดและการนอน

NIA แนะนำให้หาวิธีจัดการความเครียดและผ่อนคลาย และพูดคุยเรื่องที่กังวลกับเพื่อนหรือครอบครัว รวมถึงนอนหลับให้พอและมีคุณภาพ ถ้าพ่อแม่นอนหลับยาก ให้ปรึกษาแพทย์

ทำไมพ่อแม่ควรวัดความดันโลหิต แม้จะรู้สึกสบายดี?

NIA แนะนำให้ตรวจความดันโลหิตและไขมันในเลือดเป็นประจำเมื่ออายุมากขึ้น แม้จะสุขภาพดี NHS ระบุว่าการมีอายุ 40 ปีขึ้นไปเป็นเหตุผลหนึ่งที่การตรวจวัดความดันโลหิตสำคัญเป็นพิเศษ ส่วนควรวัดบ่อยแค่ไหน ให้ถามแพทย์ของพ่อแม่ ในไทยสอบถามได้ที่โรงพยาบาล คลินิก หรือร้านยา

การตรวจสุขภาพ

• ไปตรวจตามที่แพทย์แนะนำ และเก็บผลตรวจไว้ด้วยกัน ให้แพทย์เห็นการเปลี่ยนแปลงตามเวลา
• นำรายการยาทุกอย่างที่พ่อแม่กินไปด้วย รวมถึงวิตามินและผลิตภัณฑ์จากสมุนไพร กินยาประจำตามที่แพทย์สั่ง และอย่าปรับหรือหยุดยาเองโดยไม่ได้ถามแพทย์
• ถามแพทย์ว่าตามวัยของพ่อแม่ ควรตรวจอะไรบ้างและบ่อยแค่ไหน

การวัดเองที่บ้าน

วัดที่บ้านเมื่อแพทย์หรือพยาบาลขอให้วัด NHS อธิบายวิธีไว้ว่า วัดแล้วจดตัวเลข รอ 1 นาทีแล้ววัดซ้ำ โดยปกติวัดวันละ 2 ครั้ง ตอนเช้าครั้งหนึ่งและตอนเย็นครั้งหนึ่ง นำบันทึกไปให้แพทย์ดูในนัดครั้งถัดไป แทนการตีความตัวเลขครั้งเดียวเอง

อาการแบบไหนต้องรีบไปโรงพยาบาลหรือโทร 1669?

บางอาการรอนัดแพทย์ไม่ได้ ในไทย เบอร์เจ็บป่วยฉุกเฉินของสถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.) คือ 1669

สัญญาณเตือนที่ NIA ระบุ

NIA แนะนำให้เรียกความช่วยเหลือฉุกเฉินถ้ามีอาการเหล่านี้เกิดขึ้นทันที หรือเกิดขึ้นขณะไม่ได้ออกแรง และอย่าคิดว่าอาการไม่สบายที่หน้าอกเป็นเรื่องเล็ก

• เจ็บแบบถูกบีบหรือแน่นที่กลางหน้าอกหรือหน้าอกซ้าย
• ปวด ชา หรือเสียวแปลบที่ไหล่ แขน คอ ขากรรไกร หรือหลัง
• หายใจไม่อิ่มขณะออกแรง ขณะพัก หรือขณะนอนราบ
• เป็นลม หน้ามืด หรือเวียนหัวขึ้นมาทันที
• หัวใจเต้นเร็วหรือเต้นไม่สม่ำเสมอ
• เหงื่อเย็นออก หรือคลื่นไส้อาเจียน

บันทึกเบอร์ 1669 ไว้ในโทรศัพท์ของพ่อแม่ และเก็บรายการยากับข้อมูลแพทย์ประจำตัวไว้ในที่ที่หยิบง่าย