อีลาสตินคืออะไร มีในอาหารอะไรบ้าง?

อีลาสตินคือโปรตีนชนิดหนึ่งในเนื้อเยื่อเกี่ยวพันของร่างกาย เกิดขึ้นเมื่อโมเลกุลของโปรตีนขนาดเล็กกว่าที่เรียกว่าโทรโปอีลาสตินจำนวนมากถูกยึดเข้าด้วยกันด้วยพันธะเชื่อมข้าม และพันธะบางส่วน เช่น เดสโมซีนและไอโซเดสโมซีน เป็นชนิดที่พบในอีลาสติน เมื่อเชื่อมกันแน่นหนาแล้ว อีลาสตินจึงไม่ละลายน้ำ ในอาหาร อีลาสตินมากับเนื้อเยื่อเกี่ยวพันของสัตว์ เช่น แผ่นเนื้อเยื่อที่หุ้มกล้ามเนื้อวัว เอ็น และในปลาคือบัลบัสอาร์เทริโอซัสซึ่งเป็นส่วนทางออกของหัวใจ อีลาสตินไม่ใช่สารอาหารที่มีค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs)

สรุปสั้น ๆ

• คืออะไร: โปรตีนของเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน สร้างจากโทรโปอีลาสติน
• ประกอบด้วยอะไร: ช่วงที่ไม่ชอบน้ำซึ่งมีไกลซีน โพรลีน ลิวซีน และวาลีนมาก สลับกับช่วงที่สร้างพันธะเชื่อมข้าม
• พันธะเชื่อมข้ามเฉพาะตัว: เดสโมซีนและไอโซเดสโมซีน ซึ่งเกิดจากกรดอะมิโนไลซีน
• เทียบกับคอลลาเจน: เป็นโปรตีนคนละชนิด รูปแบบกรดอะมิโนและพันธะเชื่อมข้ามต่างกัน
• ในอาหาร: กล้ามเนื้อและเอ็นของวัว ในปลาคือบัลบัสอาร์เทริโอซัส
• เมื่อกินเข้าไป: ถูกย่อยแบบเดียวกับโปรตีนอื่น
• Thai RDIs: ไม่มี

บทความนี้อธิบายว่าอีลาสตินคืออะไร ต่างจากคอลลาเจนอย่างไร และพบในอาหารใดบ้าง ส่วนคอลลาเจนที่กินเข้าไปจะเกิดอะไรขึ้น อ่านได้ในคอลลาเจนที่กินเข้าไป ร่างกายนำไปใช้อย่างไร?

อีลาสตินคืออะไร?

โปรตีนของเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน

บทความทบทวนปี 2548 ของมิทิเยอและไวส์ จากมหาวิทยาลัยซิดนีย์ ระบุว่าเนื้อเยื่อของสัตว์มีกระดูกสันหลังที่มีอีลาสติน ได้แก่ หลอดเลือดแดงใหญ่ ปอด เอ็นยึดข้อ เอ็นกล้ามเนื้อ ผิวหนัง และกระดูกอ่อนชนิดยืดหยุ่น อีลาสตินอยู่นอกเซลล์ ในส่วนที่เรียกว่าเมทริกซ์นอกเซลล์ (extracellular matrix) และมักอยู่ร่วมกับเส้นใยขนาดเล็กมากที่เรียกว่าไมโครไฟบริล

สร้างจากโทรโปอีลาสติน

ร่างกายไม่ได้สร้างอีลาสตินออกมาเป็นชิ้นเดียว แต่สร้างโทรโปอีลาสตินซึ่งเป็นสายโปรตีนเส้นเดียวก่อน จากนั้นโทรโปอีลาสตินจำนวนมากจึงเรียงตัวและถูกยึดเข้าด้วยกันด้วยพันธะเชื่อมข้าม บทความทบทวนอธิบายว่าการเรียงตัวนี้ถูกกำหนดโดยรูปแบบของลำดับที่ไม่ชอบน้ำและชอบน้ำซึ่งสลับกันไป

คีลีย์และคณะจากโรงพยาบาลเด็ก Hospital for Sick Children ในโทรอนโต อธิบายว่าอีลาสตินประกอบด้วยราว 36 โดเมน ซึ่งสลับกันระหว่าง 2 แบบ

งานวิจัยเดียวกันอธิบายว่าอีลาสตินตามธรรมชาติไม่ละลายน้ำ และการทดลองของคณะนี้ใช้ชิ้นโปรตีนขนาดเล็กที่สร้างในห้องปฏิบัติการตามลำดับของอีลาสตินในคน ฮาลาบีและเมแชมจากมหาวิทยาลัยวอชิงตันในเซนต์หลุยส์ อธิบายว่าอีลาสตินในรูปที่ทำงานเป็นพอลิเมอร์ที่เชื่อมข้ามกันหนาแน่น เรียงตัวเป็นแผ่นหรือเส้นใย เพราะไม่ละลายน้ำ จึงแยกออกมาด้วยวิธีเคมีมาตรฐานในห้องปฏิบัติการไม่ได้ ต้องใช้วิธีที่รุนแรงกำจัดทุกอย่างที่ไม่ใช่อีลาสตินออก แล้วจะเหลือผลผลิตที่ไม่ละลายน้ำซึ่งมีองค์ประกอบกรดอะมิโนตามที่คาดไว้สำหรับอีลาสติน

อีลาสตินต่างจากคอลลาเจนอย่างไร?

อีลาสตินและคอลลาเจนเป็นโปรตีนของเนื้อเยื่อเกี่ยวพันทั้งคู่ และมักอยู่ติดกัน แต่เป็นโมเลกุลคนละชนิด

ตัวเลขของคอลลาเจนมาจากบทความทบทวนปี 2562 ในวารสาร Molecules ของเลออน-โลเปซและคณะ ซึ่งอธิบายว่าสายแอลฟาแต่ละสายยาวราว 1,014 กรดอะมิโน และมีน้ำหนักโมเลกุลราว 100 กิโลดาลตัน ส่วนตัวเลขของอีลาสตินมาจากคีลีย์และคณะ เนื่องจากทั้งสองเป็นโปรตีน ค่า Thai RDIs ของโปรตีน 50 กรัมต่อวัน จึงนับรวมทั้งคู่ไว้กับโปรตีนอื่นทั้งหมดในอาหาร

เดสโมซีน กรดอะมิโนที่พบในอีลาสติน

ระบบศัพท์ MeSH ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่าเดสโมซีนเป็นกรดอะมิโนที่พบได้น้อยซึ่งพบในอีลาสติน เกิดจากไลซีน 4 โมเลกุลรวมกันเป็นวงแหวน ไอโซเดสโมซีนเป็นรูปแบบที่ใกล้เคียงกัน นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยบอสตัน อธิบายว่าเดสโมซีนและไอโซเดสโมซีนเป็นของเฉพาะอีลาสติน ส่วนไฮดรอกซีไลซิลไพริดิโนลีนเป็นของเฉพาะคอลลาเจน พันธะเชื่อมข้ามเหล่านี้จึงใช้ในงานห้องปฏิบัติการเพื่อแยกโปรตีนทั้งสองชนิดออกจากกัน

อาหารอะไรมีอีลาสติน?

อีลาสตินมากับเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน จึงพบในอาหารจากสัตว์ที่มีเอ็น พังผืด หรือผนังหลอดเลือด ไม่พบในอาหารจากพืช อีลาสตินแทบไม่ถูกวัดเป็นกรัมในอาหาร ตารางนี้จึงแสดงสิ่งที่งานวิจัยแต่ละเรื่องพบ

กล้ามเนื้อและเอ็นของวัว

งานวิจัยปี 2529 ของห้องปฏิบัติการวิจัยเนื้อสัตว์ CSIRO ในรัฐควีนส์แลนด์ ส่องดูอีลาสตินในกล้ามเนื้อวัว 2 มัดด้วยกล้องจุลทรรศน์ ทั้งสองมัดมีเส้นใยอีลาสติน 2 แบบเหมือนกัน กล้ามเนื้อเซมิเทนดิโนซัสซึ่งอยู่ที่ขาหลังมีเส้นใยหยาบสะสมอยู่หนาแน่นมาก ขณะที่ลองกิสซิมัสดอร์ซิซึ่งเป็นกล้ามเนื้อสันหลังมีน้อยกว่า ส่วนเส้นใยละเอียดพบได้ทั่วไปในทั้งสองมัด งานวิจัยนี้อธิบายโครงสร้าง ไม่ได้วัดปริมาณอีลาสตินเป็นกรัม

งานวิจัยของมหาวิทยาลัยบอสตันวัดเดสโมซีนโดยตรง ผู้วิจัยระบุว่าเอ็นคอลูกวัวไม่ใช่ส่วนประกอบปกติของอาหารคน จึงทดสอบอาหารที่พบบ่อยกว่าด้วย คือเนื้อวัวบดไม่ติดมัน เนื้อวัวบด 454 กรัมมีเดสโมซีน 4 มิลลิกรัม และไอโซเดสโมซีน 2 มิลลิกรัม น้อยกว่ามื้อเอ็นคอลูกวัวมาก

บัลบัสอาร์เทริโอซัสของปลา

บัลบัสอาร์เทริโอซัสเป็นส่วนทางออกของหัวใจในปลา เช่น ปลาทูน่า งานวิจัยปี 2546 ในปลาทูน่าครีบเหลือง ปลาทูน่าตาโต และปลากระโทงสีน้ำเงิน พบว่าผนังของบัลบัสมีสัดส่วนอีลาสตินต่อคอลลาเจนสูง มีคอลลาเจนจำกัด ไม่มีชั้นอีลาสติน (lamellae) และอีลาสตินมีลักษณะไม่ชอบน้ำต่ำ

กระเพาะปลาในไทย

กระเพาะปลาคือกระเพาะลมของปลาที่นำมาตากแห้งและทำให้พอง เป็นเนื้อเยื่อสัตว์อีกอย่างที่คนไทยรับประทาน บทความนี้ไม่พบตัวเลขที่วัดปริมาณอีลาสตินในกระเพาะปลา งานวิจัยปี 2558 ของมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่ ศึกษาการทำกระเพาะปลาจากกระเพาะลมของปลากะพงขาว ซึ่งเป็นผลพลอยได้จากการควักไส้ปลา กระเพาะลมถูกนำไปอบแห้ง ทอดก่อน แล้วจึงทอดอีกครั้ง อุณหภูมิการอบ ความชื้น และอุณหภูมิการทอด เป็นตัวกำหนดว่ากระเพาะปลาพองได้มากเพียงใดและอมน้ำมันเท่าไร ที่อุณหภูมิทอด 180 และ 200 องศาเซลเซียส กระเพาะปลาอมน้ำมัน 451.06 ถึง 578.06 กรัมต่อกิโลกรัม งานวิจัยนี้วัดเนื้อสัมผัส สี และน้ำมัน ไม่ได้วัดอีลาสติน

เมื่อกินอีลาสตินเข้าไปจะเกิดอะไรขึ้น?

อีลาสตินเป็นโปรตีน จึงผ่านการย่อยแบบเดียวกับโปรตีนอื่น NIDDK ซึ่งเป็นหน่วยงานในสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ (NIH) อธิบายว่ากรดและเอนไซม์ย่อยอาหารในกระเพาะย่อยโปรตีน ตับอ่อนสร้างน้ำย่อยที่มีเอนไซม์ย่อยโปรตีน และลำไส้เล็กย่อยโปรตีนจนเสร็จสมบูรณ์ ส่วนอีลาสตินเปปไทด์คือชิ้นส่วนที่สั้นลงของอีลาสตินซึ่งทำขึ้นระหว่างการผลิต และถูกย่อยเป็นชิ้นเล็กและกรดอะมิโนเช่นเดียวกับโปรตีนอื่น

มีปริมาณที่แนะนำต่อวันไหม?

ไม่มี อีลาสตินไม่ใช่สารอาหารที่มีค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) จึงไม่มีปริมาณที่แนะนำต่อวันในไทย Thai RDIs กำหนดค่าสำหรับโปรตีนจากอาหารทุกชนิดรวมกันไว้ที่ 50 กรัมต่อวัน กรดอะมิโนที่ร่างกายต้องได้จากอาหาร อ่านได้ในกรดอะมิโนจำเป็นคืออะไร?

งานวิจัยในบทความนี้วัดอะไร

งานวิจัยในบทความนี้อธิบายโครงสร้างของอีลาสตินและตำแหน่งที่พบในเนื้อเยื่อสัตว์ ใช้เนื้อวัว เอ็นลูกวัว ปลาทูน่า ปลากระโทง และปลากะพงขาว และใช้วิธีและหน่วยต่างกัน ตัวเลขจึงนำมาเทียบกันโดยตรงไม่ได้

ใครควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร?

คนที่แพ้ปลา

ส่วนประกอบอีลาสตินอาจทำจากเนื้อเยื่อปลา องค์การอาหารและยาของสหรัฐฯ (US FDA) จัดให้ปลาเป็นหนึ่งในสารก่อภูมิแพ้ในอาหารหลัก 9 ชนิด และอธิบายว่าการแพ้อาหารเกิดเมื่อร่างกายตอบสนองต่อโปรตีนบางชนิดในอาหาร คนที่แพ้ปลาควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์ที่ทำจากปลา

คนที่งดอาหารจากสัตว์บางชนิด

อีลาสตินอาจมาจากวัวหรือปลา คนที่งดอาหารจากสัตว์บางชนิดด้วยเหตุผลทางศาสนาหรือส่วนตัว สามารถตรวจดูว่าส่วนประกอบนั้นมาจากสัตว์ชนิดใด

หญิงตั้งครรภ์ ให้นมบุตร และผู้ที่ใช้ยาประจำ

หากตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือใช้ยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

ทั้งนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค