สารสกัดจากเมล็ดองุ่นคืออะไร มีสารอะไรอยู่?

สารสกัดจากเมล็ดองุ่นทำจากเมล็ดขององุ่นทำไวน์ (Vitis vinifera) เมล็ดเหล่านี้ส่วนใหญ่เป็นผลพลอยได้จากการทำไวน์ ซึ่งเหลืออยู่ในกากองุ่นหลังบีบน้ำองุ่นออกแล้ว สารหลักในสารสกัดคือโปรแอนโทไซยานิดิน ซึ่งเป็นสายที่เกิดจากหน่วยเล็ก ๆ อย่างคาเทชินและเอพิคาเทชินต่อกัน ปริมาณสารเหล่านี้ในเมล็ดขึ้นกับสายพันธุ์องุ่น ปีที่เก็บเกี่ยว และสภาพการปลูก

สรุปสั้น ๆ

• คืออะไร: สารสกัดจากเมล็ดขององุ่นทำไวน์ (Vitis vinifera)
• เมล็ดมาจากไหน: ส่วนใหญ่มาจากกากองุ่นที่เหลือจากการทำไวน์
• สารหลัก: โปรแอนโทไซยานิดิน (หรือแทนนินชนิดควบแน่น) รวมถึงคาเทชิน เอพิคาเทชิน และกรดแกลลิก
• สิ่งที่ทำให้ปริมาณต่างกัน: สายพันธุ์องุ่น ปีที่เก็บเกี่ยว ความสุก และปริมาณน้ำที่ต้นองุ่นได้รับ
• ปริมาณต่อวัน: ไม่มีค่าใน Thai RDIs
• ข้อควรระวัง: ยังมีข้อมูลน้อยเรื่องการใช้ระหว่างตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

สารสกัดจากเมล็ดองุ่นคืออะไร?

NCCIH ซึ่งเป็นหน่วยงานในสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่าสารสกัดจากเมล็ดองุ่นทำจากเมล็ดขององุ่นทำไวน์ และให้ชื่อละตินว่า Vitis vinifera ส่วน Memorial Sloan Kettering อธิบายว่าในสารสกัดมีโปรแอนโทไซยานิดินและสารฟีนอลิกอื่นในปริมาณเล็กน้อย ซึ่งเป็นสารที่พบตามธรรมชาติในอาหารหลายชนิดด้วย

ใช้พืชชนิดไหน?

Vitis vinifera คือองุ่นที่ใช้ทำไวน์และเป็นองุ่นที่กินผลสดกันทั่วไปด้วย Memorial Sloan Kettering ระบุชื่อวิทยาศาสตร์ไว้สามชื่อภายใต้หัวข้อเมล็ดองุ่น ได้แก่ Vitis vinifera, Vitis coignetiae และ Vitis rotundifolia และระบุชื่อสามัญว่า grape seed oil, grape seed extract และ muskat

เมล็ดองุ่นมาจากไหน?

ส่วนใหญ่มาจากโรงทำไวน์ งานวิจัยของ Salem และคณะใน Plants (2022) อธิบายว่าทุกขั้นตอนของการทำไวน์มีของเหลือ ส่วนที่เป็นอินทรีย์มีทั้งกากองุ่น (ซึ่งมีเมล็ด เนื้อ และเปลือก) ก้าน และใบ การทำไวน์ทำให้เกิดของเหลือ 1.3–1.5 กิโลกรัมต่อไวน์ 1 ลิตร โดยราว 75% เป็นน้ำเสีย ผู้วิจัยระบุว่าเมล็ดองุ่นเป็นผลพลอยได้หลักของโรงทำไวน์ และกากองุ่นจำนวนมากยังถูกทิ้งลงบ่อหรือหลุมฝังกลบ

ในเมล็ดองุ่นมีอะไรบ้าง?

Salem และคณะใช้เมล็ดจากกากองุ่นของสายพันธุ์ดั้งเดิมของเลบานอนสองสายพันธุ์ คือ Obeidi (องุ่นขาว) และ Asswad Karech (องุ่นแดง) แล้วแยกส่วนประกอบออกทีละขั้นเป็นน้ำมัน โพลีฟีนอล และโปรตีน

ที่มา: Salem และคณะ (2022) บทความเดียวกันระบุว่าเมล็ดองุ่นมีคาร์โบไฮเดรตด้วย โดยกลูโคสเป็นส่วนที่มีมากที่สุด ตัวเลขชุดนี้มาจากองุ่นสองสายพันธุ์ในประเทศเดียว จึงบอกได้แค่ขนาดคร่าว ๆ ไม่ใช่สัดส่วนที่ตายตัวของเมล็ดองุ่นทุกชนิด

น้ำมันเมล็ดองุ่นมีไขมันอะไร?

เมล็ดองุ่นให้น้ำมันที่เรียกว่าน้ำมันเมล็ดองุ่น Salem และคณะสรุปองค์ประกอบกรดไขมันจากงานวิจัยก่อนหน้าไว้ดังนี้

โปรแอนโทไซยานิดิน (OPC) คืออะไร?

โปรแอนโทไซยานิดินเป็นกลุ่มสารที่คนนึกถึงเมื่อพูดถึงเมล็ดองุ่น สารกลุ่มนี้เรียกอีกชื่อว่าแทนนินชนิดควบแน่น Wang และคณะ (2023) ระบุว่าแทนนินชนิดควบแน่นในไวน์มาจากเมล็ดและเปลือกองุ่น และเป็นที่มาของรสขมและรสฝาดของไวน์

ประกอบด้วยอะไร?

งานวิจัยของ Kyraleou และคณะใน Molecules (2017) อธิบายว่าแทนนินในองุ่นเป็นพอลิเมอร์ที่สร้างจากหน่วยเล็ก ๆ ที่เรียกว่าฟลาแวน-3-ออล ส่วนใหญ่คือคาเทชิน เอพิคาเทชิน เอพิคาเทชินแกลเลต และเอพิแกลโลคาเทชิน ซึ่งต่อกันด้วยพันธะระหว่างคาร์บอน (ตำแหน่ง C4–C6 หรือ C4–C8) หน่วยที่อยู่ปลายสายเรียกว่าหน่วยปลาย และหน่วยที่อยู่ระหว่างกลางเรียกว่าหน่วยต่อขยาย

ที่มา: สูตรและมวลโมเลกุลจาก PubChem โครงสร้างจาก Kyraleou และคณะ (2017)

"ระดับการเกิดพอลิเมอร์" หมายถึงอะไร?

หมายถึงจำนวนหน่วยในหนึ่งสาย นักวิจัยมักรายงานเป็นค่าเฉลี่ย เรียกว่า mDP (mean degree of polymerization) คือความยาวสายเฉลี่ยในตัวอย่าง งานวิจัยของ Gu และคณะจากกระทรวงเกษตรสหรัฐฯ (2004) แบ่งโปรแอนโทไซยานิดินในอาหารของคนอเมริกันตามขนาด พบว่าเป็นโมโนเมอร์ 7.1% ไดเมอร์ 11.2% ไตรเมอร์ 7.8% และสายที่ยาวกว่านั้น 73.9%

แทนนินในเมล็ดกับในเปลือกต่างกันอย่างไร?

Kyraleou และคณะ (2017) สรุปความแตกต่างจากงานวิจัยเรื่ององุ่นไว้ดังนี้

ในงานวิจัยของผู้วิจัยเองกับองุ่นพันธุ์ Syrah แทนนินในเมล็ดที่มีสายยาว (mDP มากกว่า 6) มีหมู่แกลเลตน้อย ส่วนหมู่แกลเลตในสัดส่วนสูงพบเฉพาะในโมโนเมอร์ ไดเมอร์ และไตรเมอร์

เมล็ดองุ่นต่างสายพันธุ์และต่างปีมีสารต่างกันไหม?

ต่างกันพอสมควร งานวิจัยของ Sochorova และคณะจากมหาวิทยาลัยเมนเดล (2020) วัดโพลีฟีนอลรวมในเมล็ดขององุ่น 10 สายพันธุ์ที่ปลูกรอบสถาบันการปลูกองุ่นและการทำไวน์ของมหาวิทยาลัยในสาธารณรัฐเช็ก จากการเก็บเกี่ยวสามปี (2015, 2016 และ 2017)

เมล็ดจากองุ่นเปลือกสีเข้มมีค่าสูงกว่าเมล็ดจากองุ่นขาว และค่าสูงสุดอยู่ในปี 2017 ผู้วิจัยยังวัดสาร 14 ชนิดแยกกันในปี 2015 ค่าเฉลี่ยของทุกสายพันธุ์ เช่น กรดแกลลิก 225.4 ไมโครกรัมต่อกรัมน้ำหนักแห้ง คาเทชิน 181.3 ไมโครกรัมต่อกรัม และเอพิคาเทชิน 138.2 ไมโครกรัมต่อกรัม ข้อจำกัดของงานนี้คือองุ่นมาจากพื้นที่เดียวในสาธารณรัฐเช็ก และโพลีฟีนอลรวมวัดด้วยวิธี Folin–Ciocalteu ซึ่งให้ตัวเลขรวม ไม่ได้แยกเป็นสารแต่ละชนิด ผู้วิจัยระบุว่าการเปรียบเทียบผลระหว่างงานวิจัยทำได้ยาก เพราะสายพันธุ์ ปี ความสุก การทำให้แห้ง และวิธีวัดต่างกัน

ความสุกหรือปริมาณน้ำทำให้เมล็ดเปลี่ยนไปไหม?

อาจทำให้องค์ประกอบของแทนนินเปลี่ยนไป Kyraleou และคณะ (2017) ศึกษาองุ่นพันธุ์ Syrah ที่ปลูกในสภาพอากาศกึ่งแห้งแล้ง โดยให้น้ำสามระดับในฤดูปลูกปี 2011 และ 2012 ผลคือปริมาณแทนนินรวมในเมล็ดไม่เปลี่ยนตามความสุก แต่เมล็ดจากต้นที่ได้น้ำเต็มที่มีฟลาแวน-3-ออลแบบโมโนเมอร์และแทนนินแบบโอลิโกเมอร์มากกว่าในทั้งสองปี

Wang และคณะ (2023) ติดตามเมล็ดองุ่นพันธุ์ Cabernet Sauvignon จากไร่สองแห่งเป็นเวลาสองปี แทนนินที่ละลายได้ในเมล็ดมีแนวโน้มลดลงเล็กน้อยระหว่างที่ผลองุ่นเติบโต ส่วนแทนนินที่ไม่ละลายเพิ่มขึ้นต่อเนื่องก่อนที่ผลองุ่นจะเริ่มเปลี่ยนสี แล้วคงอยู่ในระดับสูงหลังจากนั้น สารเอพิแกลโลคาเทชินแกลเลตซึ่งเป็นหน่วยปลายหลักของแทนนินที่ละลายได้ลดลงเมื่อเมล็ดแก่ขึ้น ผู้วิจัยเชื่อมโยงสารนี้กับรสขม

อาหารอะไรมีโปรแอนโทไซยานิดินบ้าง?

โปรแอนโทไซยานิดินไม่ได้มีเฉพาะในเมล็ดองุ่น Gu และคณะ (2004) วิเคราะห์อาหารทั่วไปในสหรัฐฯ แล้วนำผลมารวมกับข้อมูลการสำรวจอาหารระดับประเทศปี 1994–1996 ประเมินว่าคนในสหรัฐฯ อายุเกิน 2 ปีได้รับโปรแอนโทไซยานิดินราว 57.7 มก. ต่อวัน แหล่งหลักคือแอปเปิล (32.0%) ช็อกโกแลต (17.9%) และองุ่น (17.8%) งานนี้สะท้อนอาหารของคนอเมริกัน ไม่ใช่อาหารไทย

โปรแอนโทไซยานิดินอยู่ในครอบครัวฟลาโวนอยด์ อ่านเรื่องการแบ่งกลุ่มฟลาโวนอยด์เพิ่มเติมได้ที่ อาหารอะไรมีเควอซิทินบ้าง?

พืชในไทยมีโพรไซยานิดินไหม?

มี งานวิจัยของ Potijun และคณะจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (2025) ศึกษาดอกทุเรียน ซึ่งต้นทุเรียนออกดอกจำนวนมากแต่ไม่ได้กลายเป็นผลทุกดอก ผู้วิจัยพบเอพิคาเทชิน และโพรไซยานิดิน B1, B2 และ C1 ในดอกทุเรียน สารสกัดด้วยเอทานอล 80% มีโพรไซยานิดินรวม 7.68 มิลลิกรัมต่อกรัมของสารสกัดหยาบ แสดงว่าสารกลุ่มเดียวกันนี้พบได้ในพืชที่ปลูกกันมากในประเทศไทยด้วย

มีปริมาณสารสกัดจากเมล็ดองุ่นที่แนะนำต่อวันไหม?

ไม่มี สารสกัดจากเมล็ดองุ่นและโปรแอนโทไซยานิดินไม่ใช่สารอาหารในค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) ซึ่งครอบคลุมสารอาหาร เช่น วิตามินและแร่ธาตุ จึงไม่มีค่าต่อวันสำหรับคนไทย และตามที่แสดงไว้ข้างต้น ปริมาณโพลีฟีนอลในเมล็ดองุ่นก็ต่างกันตามสายพันธุ์และปี

ใครควรระวังเรื่องสารสกัดจากเมล็ดองุ่น?

ผู้ที่ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร

NCCIH ระบุว่ายังมีข้อมูลน้อยเกี่ยวกับความเหมาะสมของการใช้สารสกัดจากเมล็ดองุ่นระหว่างตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร

ผู้ที่ใช้ยาประจำตัว

NCCIH แนะนำว่าผู้ที่ใช้ยาใด ๆ ควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ก่อนใช้สารสกัดจากเมล็ดองุ่นหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพรอื่น เพราะสมุนไพรบางชนิดกับยาบางชนิดอาจมีผลต่อกันในทางที่เป็นอันตราย Memorial Sloan Kettering ก็ระบุว่าสารสกัดจากเมล็ดองุ่นอาจมีผลร่วมกับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อาการที่อาจเกิดขึ้น

NCCIH ระบุว่าโดยทั่วไปร่างกายทนต่อสารสกัดจากเมล็ดองุ่นได้ดีเมื่อรับประทาน ส่วน Memorial Sloan Kettering ระบุว่าอาจทำให้ไม่สบายท้อง

หากตั้งครรภ์ ให้นมบุตร ใช้ยาประจำตัว หรืออยู่ในความดูแลของแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

ทั้งนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค