แอล-คาร์นิทีนคืออะไร พบในอาหารอะไรบ้าง?

แอล-คาร์นิทีน (L-carnitine) เป็นสารขนาดเล็กที่มาจากกรดอะมิโน ร่างกายสร้างได้เองจากไลซีนและเมไทโอนีน ส่วนใหญ่ที่ตับและไต และยังพบในอาหาร โดยเฉพาะเนื้อแดง ในตารางของสำนักงานผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร สถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ สเต๊กเนื้อวัวสุก 3 ออนซ์ (ราว 85 กรัม) มีราว 42 ถึง 122 มิลลิกรัม นมสดไขมันเต็ม 1 ถ้วยมี 8 มิลลิกรัม ส่วนผัก ผลไม้ และธัญพืชมีน้อยมาก แอล-คาร์นิทีนไม่อยู่ในรายการค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) และในสหรัฐฯ มีข้อสรุปตั้งแต่ปี 2532 ว่าไม่ใช่สารอาหารจำเป็น

บทความนี้อธิบายว่าแอล-คาร์นิทีนคืออะไร ร่างกายสร้างอย่างไร อาหารใดมี และข้อมูลเรื่องปริมาณสูงสุดและผลเมื่อได้รับมาก โดยไม่ได้กล่าวถึงบทบาทในร่างกาย

แอล-คาร์นิทีนคืออะไร?

สำนักงานผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ODS) ของสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ (NIH) อธิบายว่าคาร์นิทีนเป็นสารที่มาจากกรดอะมิโน และเป็นชื่อเรียกรวมของสารหลายชนิด ได้แก่ แอล-คาร์นิทีน อะเซทิล-แอล-คาร์นิทีน และโพรพิโอนิล-แอล-คาร์นิทีน คาร์นิทีนพบตามธรรมชาติในอาหารหลายชนิด โดยเฉพาะอาหารที่มาจากสัตว์

โครงสร้างโมเลกุล

PubChem ฐานข้อมูลเคมีของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ ระบุสูตรเคมีของแอล-คาร์นิทีนเป็น C7H15NO3 และน้ำหนักโมเลกุล 161.20 เป็นโมเลกุลขนาดเล็กที่มีอะตอมไนโตรเจนซึ่งมีหมู่เมทิล 3 หมู่ (หมู่ไตรเมทิลแอมโมเนียม) หมู่ไฮดรอกซิล และหมู่กรด อยู่บนสายคาร์บอน 4 อะตอม

แอล-คาร์นิทีนและดี-คาร์นิทีน

คาร์นิทีนมี 2 รูปแบบที่เป็นภาพสะท้อนในกระจกของกันและกัน เหมือนมือซ้ายกับมือขวา PubChem ระบุว่าดี-คาร์นิทีนมีสูตรเคมีและน้ำหนักโมเลกุลเท่ากับแอล-คาร์นิทีน ต่างกันเพียงการจัดเรียงในสามมิติรอบคาร์บอนตำแหน่งเดียว ซึ่งระบุเป็น (3R) สำหรับแอล-คาร์นิทีน และ (3S) สำหรับดี-คาร์นิทีน รูปแบบที่ร่างกายสร้างและพบในอาหารคือแอล-คาร์นิทีน

รูปแบบที่เกี่ยวข้อง

สารคาร์นิทีนชนิดอื่นคือแอล-คาร์นิทีนที่มีหมู่อื่นต่อเข้าที่หมู่ไฮดรอกซิล

NIH ODS ระบุว่าแอล-คาร์นิทีนและอะเซทิล-แอล-คาร์นิทีนเป็นรูปแบบหลัก 2 รูปแบบในผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

ร่างกายสร้างแอล-คาร์นิทีนอย่างไร?

จากกรดอะมิโน 2 ชนิด

บทความทบทวนปี 2536 จากโรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ของ Tanphaichitr และ Leelahagul อธิบายว่าคาร์นิทีนในร่างกายมาจาก 2 แหล่ง คือคาร์นิทีนที่มีอยู่แล้วในอาหาร และคาร์นิทีนที่ร่างกายสร้างจากกรดอะมิโนไลซีนและเมไทโอนีน โดยสร้างที่ตับและไต และขับออกจากร่างกายทางปัสสาวะเป็นหลัก

ขั้นตอนสุดท้ายเกิดที่ไหน

งานวิจัยปี 2523 ของ Rebouche และ Engel วัดเอนไซม์ในเส้นทางนี้ในเนื้อเยื่อของมนุษย์ สามขั้นตอนแรก ซึ่งเปลี่ยนไลซีนรูปแบบหนึ่งให้เป็นสารชื่อแกมมา-บิวไทโรบีเทน เกิดขึ้นในทุกเนื้อเยื่อที่ศึกษา (ตับ สมอง ไต หัวใจ และกล้ามเนื้อลาย) แต่ขั้นตอนสุดท้ายที่เปลี่ยนแกมมา-บิวไทโรบีเทนเป็นแอล-คาร์นิทีนพบเฉพาะในตับ ไต และสมอง กิจกรรมของเอนไซม์ขั้นสุดท้ายในตับขึ้นกับอายุ ในทารกอยู่ที่ร้อยละ 12 ของค่าเฉลี่ยผู้ใหญ่ และขึ้นถึงระดับผู้ใหญ่เมื่ออายุ 15 ปี

ร่างกายสร้างได้เท่าไร

NIH ODS ระบุว่าการสร้างคาร์นิทีนของร่างกายดูเหมือนไม่ขึ้นกับปริมาณที่กิน และเพียงพอต่อความต้องการของคนสุขภาพดี ตัวอย่างที่ยกไว้คือ คนน้ำหนัก 165 ปอนด์ (ราว 75 กิโลกรัม) ที่กินมังสวิรัติเคร่งครัดสร้างได้ราววันละ 14.4 มิลลิกรัม งานวิจัยของฝรั่งเศสปี 2551 ระบุว่าผู้ใหญ่มีแอล-คาร์นิทีนในร่างกายราว 20 กรัม ร่างกายไม่ได้สลายแอล-คาร์นิทีน แต่ขับออกทางไต และส่วนที่เสียไปจะถูกทดแทนด้วยการสร้างของร่างกายหรือจากอาหาร

อาหารอะไรมีแอล-คาร์นิทีน?

NIH ODS ระบุว่าคาร์นิทีนมีอยู่ในผลิตภัณฑ์จากสัตว์ โดยเฉพาะเนื้อแดง เนื้อสัตว์ปีก ปลา และผลิตภัณฑ์นมก็มีอยู่บ้าง ส่วนผัก ผลไม้ และธัญพืชมีน้อยจนแทบไม่มีนัยสำคัญ และระบุด้วยว่าข้อมูลรายอาหารยังมีจำกัด ฐานข้อมูล FoodData Central ของกระทรวงเกษตรสหรัฐฯ ไม่มีค่าคาร์นิทีน

คาร์นิทีนต่อหนึ่งที่เสิร์ฟ

ค่าจากตารางของ NIH ODS ซึ่งรวบรวมจากงานวิจัยขนาดเล็กหลายงาน ช่วงค่าของเนื้อวัวกว้างมาก จึงบอกได้เป็นขนาดโดยประมาณ ไม่ใช่ปริมาณที่แน่นอน

การปรุงสุกหรือแช่แข็งทำให้เปลี่ยนไหม?

งานวิจัยของมหาวิทยาลัยดิฌง ประเทศฝรั่งเศส ปี 2551 วัดแอล-คาร์นิทีนในเนื้อวัวและปลาแซลมอนหลังแช่แข็งและหลังปรุงสุกด้วยวิธีต่าง ๆ พบว่าเนื้อวัวทุกชนิดที่วิเคราะห์มีแอล-คาร์นิทีนมาก ปริมาณในแต่ละส่วนใกล้เคียงกัน และการแช่แข็งหรือปรุงสุกไม่ได้ทำให้ปริมาณเปลี่ยนไป แซลมอนมีแอล-คาร์นิทีนน้อยกว่าเนื้อวัวราว 12 เท่า และการปรุงสุกหรือแช่แข็งก็ไม่ได้ทำให้เปลี่ยนเช่นกัน ยกเว้นแซลมอนรมควัน บทคัดย่อไม่ได้ให้ตัวเลขของแต่ละส่วนไว้

งานวิจัยในผู้ใหญ่ไทยพบอะไร?

กรุงเทพฯ กับหมู่บ้านในอุบลราชธานี

งานวิจัยปี 2523 ของ Tanphaichitr และคณะ ซึ่งเป็นผู้วิจัยคนเดียวกับบทความทบทวนปี 2536 วัดคาร์นิทีนในเลือดและปัสสาวะของผู้ใหญ่ที่อาศัยในกรุงเทพฯ และในหมู่บ้านของจังหวัดอุบลราชธานี ค่าเฉลี่ยคาร์นิทีนในพลาสมาของผู้ใหญ่ในกรุงเทพฯ อยู่ที่ 56.6 ไมโครโมลต่อลิตร และของผู้ใหญ่ในหมู่บ้านอยู่ที่ 50.3 ไมโครโมลต่อลิตร ส่วนคาร์นิทีนในปัสสาวะอยู่ที่ 161 และ 127 ไมโครโมลต่อลิตร

ผู้วิจัยระบุว่าข้าวซึ่งมีคาร์นิทีนน้อยเป็นแหล่งโปรตีนและพลังงานหลักของผู้ใหญ่ในหมู่บ้าน และค่าที่ต่ำกว่าอาจเป็นเพราะได้รับคาร์นิทีนจากอาหารน้อยกว่า และพบว่าผู้ชายกับผู้หญิงมีค่าต่างกัน งานนี้ทำไว้กว่า 40 ปีแล้วและศึกษาเพียง 2 พื้นที่ จึงบอกได้ถึงความเชื่อมโยงระหว่างอาหารกับระดับคาร์นิทีน ไม่ใช่ตัวเลขของประเทศไทยในวันนี้ ทั้งนี้ NIH ODS ระบุว่าร่างกายสร้างคาร์นิทีนได้เพียงพอต่อความต้องการของคนสุขภาพดี

อาหารแต่ละแบบให้คาร์นิทีนเท่าไร?

อาหารที่มีและไม่มีเนื้อสัตว์

NIH ODS ระบุว่าอาหารทั่วไปที่มีเนื้อสัตว์ให้คาร์นิทีนราววันละ 24 ถึง 145 มิลลิกรัมสำหรับคนน้ำหนัก 165 ปอนด์ ส่วนอาหารวีแกนให้ราว 1.2 มิลลิกรัม งานวิจัยปี 2532 ของมหาวิทยาลัยไอโอวา เปรียบเทียบผู้ใหญ่และเด็กที่กินมังสวิรัติเคร่งครัด มังสวิรัติที่กินนมและไข่ และอาหารผสม ในผู้ใหญ่ คาร์นิทีนในเลือดและในปัสสาวะของทั้งสองกลุ่มที่กินมังสวิรัติต่ำกว่ากลุ่มที่กินอาหารผสม แต่ผู้วิจัยเขียนว่าความต่างเล็กน้อยนี้ไม่ได้บ่งชี้ความแตกต่างที่มีนัยสำคัญทางโภชนาการ ส่วนในเด็ก ความต่างมีมากกว่า

คาร์นิทีนจากอาหารถูกดูดซึมเท่าไร?

งานวิจัยปี 2534 ของ Rebouche และ Chenard ให้ผู้ใหญ่กินแอล-คาร์นิทีนที่ติดฉลากไว้ปริมาณเล็กน้อยพร้อมอาหาร และประเมินว่าคาร์นิทีนจากอาหารแบบตะวันตกทั่วไปถูกดูดซึมร้อยละ 54 ถึง 87 โดยสัดส่วนขึ้นกับปริมาณที่กิน ส่วนที่ไม่ถูกดูดซึมบางส่วนถูกย่อยในทางเดินอาหารเป็นไตรเมทิลเอมีนเอ็นออกไซด์ (TMAO) ร้อยละ 8 ถึง 39 ของปริมาณที่ให้ และแกมมา-บิวไทโรบีเทน

มีปริมาณที่ควรได้รับต่อวันหรือปริมาณสูงสุดไหม?

ไม่มีค่าใน Thai RDIs

Thai RDIs มีสารอาหาร 33 รายการ และไม่มีคาร์นิทีน ประเทศไทยจึงไม่มีปริมาณที่แนะนำต่อวันสำหรับคาร์นิทีน NIH ODS ระบุว่าในปี 2532 คณะกรรมการอาหารและโภชนาการของสถาบันวิทยาศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ สรุปว่าคาร์นิทีนไม่ใช่สารอาหารจำเป็น จึงไม่ได้กำหนดค่าอ้างอิง ส่วนโปรตีน Thai RDIs กำหนดไว้ที่ 50 กรัมต่อวัน เรื่องกรดอะมิโนไลซีนและเมไทโอนีน อ่านได้ในกรดอะมิโนจำเป็นคืออะไร?

ปริมาณมาก

NIH ODS ระบุว่ายังไม่มีการกำหนดปริมาณสูงสุดของคาร์นิทีน แต่การได้รับจากผลิตภัณฑ์เสริมอาหารราววันละ 3 กรัมอาจทำให้คลื่นไส้ อาเจียน ปวดเกร็งท้อง ท้องเสีย และมีกลิ่นตัวคล้ายกลิ่นคาวปลา และระบุเพิ่มว่างานวิจัยบางงานพบว่าแบคทีเรียในลำไส้เปลี่ยนคาร์นิทีนที่ไม่ถูกดูดซึมเป็น TMAO และแกมมา-บิวไทโรบีเทน ซึ่งงานวิจัยบางงานตั้งข้อกังวลว่าอาจมีผลต่อสุขภาพในระยะยาว ผลนี้ดูเหมือนจะชัดกว่าในคนที่กินเนื้อสัตว์เมื่อเทียบกับคนที่กินมังสวิรัติหรือวีแกน NIH ODS ระบุว่ายังไม่เข้าใจความหมายของเรื่องนี้ดีนักและต้องการการวิจัยเพิ่มเติม

ใครควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร?

ผู้ที่ใช้ยาประจำ

NIH ODS ระบุว่ายาหลายกลุ่มอาจมีผลร่วมกับผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่มีคาร์นิทีน และยาบางชนิดทำให้ระดับคาร์นิทีนในเลือดต่ำลง ผู้ที่ใช้ยาเป็นประจำควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานคาร์นิทีน

ผู้ที่มีปัญหาสุขภาพที่ต้องดูแลต่อเนื่อง

NIH ODS ระบุว่าปริมาณมากอาจก่อปัญหาในผู้ที่มีภาวะสุขภาพบางอย่างที่ต้องดูแลระยะยาว ผู้ที่อยู่ในการดูแลของแพทย์อย่างต่อเนื่องควรถามแพทย์ก่อน

หญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร

หากตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

ทั้งนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค