กินข้าวเสร็จแล้วท้องอืด เกิดจากอะไรได้บ้าง?

ท้องอืดหลังกินข้าวส่วนใหญ่เกิดจากแก๊สในทางเดินอาหาร NIDDK ซึ่งเป็นหน่วยงานในสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่าแก๊สเข้ามาได้ 2 ทาง คือจากลมที่กลืนลงไประหว่างกินและดื่ม และจากแบคทีเรียในลำไส้ใหญ่ที่ย่อยคาร์โบไฮเดรตซึ่งกระเพาะและลำไส้เล็กย่อยไม่หมด การกินเร็ว น้ำอัดลม และอาหารบางชนิด ทำให้แก๊สมากขึ้นได้ ส่วนอาหารมันจัดทำให้ท้องอืดมากขึ้นได้ NIDDK ระบุว่าการมีอาการจากแก๊สบ้างเป็นเรื่องปกติ โดยเฉพาะระหว่างหรือหลังมื้ออาหาร อาการนี้ยังพบได้บ่อยมาก การสำรวจผู้ใหญ่ 51,425 คนใน 26 ประเทศ พบว่าเกือบ 18% รู้สึกท้องอืดอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง

ทำไมกินข้าวเสร็จแล้วถึงท้องอืด?

NIDDK อธิบายว่าท้องอืดคือความรู้สึกแน่นหรือตึงในท้อง ถ้าท้องขยายใหญ่ขึ้นกว่าปกติจริง ๆ แพทย์จะเรียกว่าท้องป่อง คนที่รู้สึกท้องอืดมีเพียงราวครึ่งหนึ่งที่ท้องป่องด้วย จึงรู้สึกอืดได้แม้ท้องจะดูไม่ได้ใหญ่ขึ้น

ลมที่กลืนลงไประหว่างกิน

ทุกคนกลืนลมลงไปเล็กน้อยพร้อมอาหารและเครื่องดื่ม NIDDK ระบุว่าลมที่ไม่ได้เรอออกมาอาจเคลื่อนต่อไปในลำไส้ และเรากลืนลมมากขึ้นเมื่อ

• กินหรือดื่มเร็วเกินไป
• ดื่มน้ำอัดลม
• เคี้ยวหมากฝรั่งหรืออมลูกอม
• สูบบุหรี่
• ใส่ฟันปลอมที่หลวม

คาร์โบไฮเดรตที่ลำไส้เล็กย่อยไม่หมด

น้ำตาล แป้ง และใยอาหารบางชนิดถูกย่อยในกระเพาะและลำไส้เล็กได้ไม่หมด NIDDK อธิบายว่าส่วนนี้จะเดินทางต่อไปถึงลำไส้ใหญ่ ซึ่งแบคทีเรียจะย่อยต่อและเกิดแก๊สขึ้นระหว่างนั้น ยิ่งในมื้อหนึ่งมีคาร์โบไฮเดรตกลุ่มนี้มาก ก็อาจมีแก๊สมาก

มื้อใหญ่หรืออาหารมันจัด

NIDDK ระบุว่าบางคนมีอาการจากแก๊สมากขึ้นเมื่อกินอาหารไขมันสูง ซึ่งทำให้ท้องอืดมากขึ้นได้ หรือเมื่อกินใยอาหารมากเกินไป ในคำแนะนำทั่วไป NHS ของอังกฤษแนะนำให้กินมื้อเล็กลงแต่บ่อยขึ้น แทนมื้อใหญ่ และไม่กินมื้อใหญ่ตอนดึก

คนท้องอืดหลังกินข้าวมีมากแค่ไหน?

มีมาก การสำรวจขนาดใหญ่หลายครั้งเคยถามผู้ใหญ่ว่ารู้สึกท้องอืดบ่อยแค่ไหน

ผลการสำรวจ

ในการศึกษาระดับโลกของคณะของ Sarah Ballou ผู้ที่อาจมีภาวะสุขภาพที่อธิบายอาการทางลำไส้ได้ถูกคัดออกไปก่อน พบว่ากลุ่มอายุมากรายงานอาการท้องอืดน้อยกว่า และผู้หญิงรายงานมากกว่าผู้ชายราว 2 เท่า ส่วนการสำรวจในสหรัฐฯ ของคณะของ Oh, Chey และ Spiegel พบว่าในกลุ่มที่ไม่เคยไปพบแพทย์ ราว 29% บอกว่าดูแลตัวเองอยู่ หรือไม่สะดวกใจที่จะคุยเรื่องนี้กับแพทย์

ตัวเลขเหล่านี้บอกอะไรได้และไม่ได้

การสำรวจทั้งสองให้ผู้ตอบรายงานอาการของตัวเองในแบบสำรวจ และไม่มีประเทศไทยรวมอยู่ด้วย ตัวเลขบอกได้ว่าอาการท้องอืดเป็นเรื่องที่พบได้ทั่วไปในชีวิตประจำวัน แต่บอกไม่ได้ว่าเราแต่ละคนท้องอืดหลังกินข้าวเพราะอะไร

อาหารและเครื่องดื่มอะไรที่ทำให้เกิดแก๊สได้มากขึ้น?

NIDDK ยกตัวอย่างอาหารและเครื่องดื่มที่มีคาร์โบไฮเดรตซึ่งอาจทำให้เกิดแก๊สมากขึ้น ส่วนบทความทบทวนปี 2015 ของคณะของ Iacovou จากมหาวิทยาลัยโมนาช ออสเตรเลีย ดูคาร์โบไฮเดรตกลุ่มนี้ในอาหารเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และระบุว่าหอมใหญ่ กระเทียม หอมแดง ถั่วเมล็ดแห้ง และอาหารที่ทำจากข้าวสาลี เป็นแหล่งที่ใช้บ่อย

อาหารที่มีคาร์โบไฮเดรตกลุ่มนี้ในมื้อแบบไทย

อาหารหลายอย่างในตารางเป็นอาหารที่กินกันทุกวัน ตารางนี้บอกว่าส่วนไหนของมื้ออาจทำให้เกิดแก๊สได้มากกว่า ไม่ใช่รายการอาหารที่ทุกคนต้องเลี่ยง

ทำไมดื่มนมแล้วผู้ใหญ่ไทยบางคนท้องอืด

นมมีน้ำตาลชื่อแลคโตส ซึ่งเอนไซม์แลคเตสในลำไส้เล็กเป็นตัวย่อย งานวิจัยปี 2004 ที่โรงพยาบาลศิริราชของคณะของ Densupsoontorn ให้อาสาสมัครชาวไทย 45 คน อายุ 21 ถึง 31 ปี ซึ่งดื่มนมวันละ 1 กล่องเป็นประจำ ดื่มแลคโตส 25 กรัมละลายน้ำ แล้วตรวจไฮโดรเจนในลมหายใจ ซึ่งเป็นแก๊สที่เกิดเมื่อแบคทีเรียในลำไส้ย่อยน้ำตาลที่ไม่ถูกดูดซึม

งานวิจัยนี้มีผู้เข้าร่วมน้อยและเป็นคนหนุ่มสาวเท่านั้น ตัวเลขจึงบอกได้ว่าเรื่องนี้พบบ่อยในผู้ใหญ่ไทย แต่บอกไม่ได้ว่าแต่ละคนจะเป็นอย่างไร ผู้วิจัยระบุว่าอาการไม่ได้รุนแรงจนคนต้องจำกัดการดื่มนม

แต่ละคนไม่เหมือนกัน

MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่าอาหารที่ทำให้คนหนึ่งมีแก๊สอาจไม่ทำให้อีกคนมีแก๊ส และแนะนำให้กินช้าลงเพื่อจะได้กลืนลมน้อยลง NIDDK ระบุว่าแพทย์อาจให้จดบันทึกว่ากินและดื่มอะไร และมีอาการจากแก๊สเมื่อไร บันทึกนี้ช่วยให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารดูได้ว่าอาหารบางอย่างเกี่ยวข้องหรือไม่

นิสัยการกินแบบไหนที่เกี่ยวกับอาการท้องอืด?

กินอย่างไรสำคัญพอ ๆ กับกินอะไร นิสัยด้านล่างมาจากคำแนะนำทั่วไปเรื่องแก๊สและท้องอืดของ NIDDK และ NHS

นิสัยการกินและเหตุผล

คำแนะนำทั่วไปจาก NHS และ NIDDK

ในฐานะคำแนะนำทั่วไปสำหรับทุกคน NHS แนะนำให้เคี้ยวโดยปิดปาก ดื่มน้ำให้เพียงพอ กินมื้อเล็กลงแต่บ่อยขึ้น และออกกำลังกายสม่ำเสมอ NIDDK แนะนำให้กินช้า ๆ และถ้าทำได้ให้นั่งกินแทนการกินไปเดินไป ข้อเหล่านี้เป็นนิสัยในชีวิตประจำวัน ไม่ใช่แผนสำหรับภาวะสุขภาพใดโดยเฉพาะ

ถ้าท้องอืดร่วมกับท้องเสียหรือท้องผูกในช่วงงานยุ่ง อ่านได้ในเครียดแล้วท้องเสียสลับท้องผูก ดูแลอย่างไรดี? และถ้าท้องไส้ไม่ดีหลังกินข้าวนอกบ้านหลายวัน อ่านได้ในกินข้าวนอกบ้านหลายวันท้องไส้ไม่ดี ทำอย่างไร?

ท้องอืดหลังกินข้าวแบบไหนควรไปพบแพทย์?

ท้องอืดหลังกินข้าวส่วนใหญ่เป็นเรื่องในชีวิตประจำวัน NIDDK แนะนำให้คุยกับแพทย์ถ้าอาการจากแก๊สรบกวนใจ เปลี่ยนไปอย่างกะทันหัน หรือมีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น ปวดท้อง ท้องผูก ท้องเสีย หรือน้ำหนักลด

ควรไปพบแพทย์ถ้า

NHS แนะนำให้ไปพบแพทย์ถ้า

• ท้องอืดเป็นประจำ
• ลองปรับอาหารแล้วแต่ยังท้องอืด
• ท้องอืดร่วมกับน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• ท้องอืดร่วมกับมีเลือดปนในอุจจาระ

ควรรีบพบแพทย์ถ้า

NHS แนะนำให้รีบพบแพทย์ถ้าท้องอืดร่วมกับอาเจียน ท้องเสียหรือท้องผูก ปวดท้อง มีไข้สูง คลำเจอก้อนหรือมีจุดบวมที่ท้อง รู้สึกแสบร้อนที่หน้าอก หรือไม่สามารถปัสสาวะ ถ่าย หรือผายลมได้

ไปห้องฉุกเฉินทันทีถ้า

โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที ถ้าท้องอืดและท้องบวมร่วมกับปวดท้องรุนแรงที่เกิดขึ้นอย่างกะทันหัน อาเจียนเป็นเลือดหรือมีลักษณะคล้ายกากกาแฟ หรือหายใจลำบากมาก

สิ่งที่ควรเตรียมไปพบแพทย์

• บันทึกอาหารและเครื่องดื่ม 1 ถึง 2 สัปดาห์ พร้อมเวลาที่ท้องอืด
• ปกติกินเร็วแค่ไหนและกินดึกแค่ไหน
• น้ำหนักที่เปลี่ยนไปและการขับถ่ายที่เปลี่ยนไป
• ยาที่ใช้เป็นประจำ