พ่อแม่สูงอายุไม่ค่อยดื่มน้ำ ทำยังไงดี?

ถ้าพ่อแม่สูงอายุแทบไม่ดื่มน้ำ อย่ารอให้ท่านบอกว่ากระหาย เพราะเมื่ออายุมากขึ้น ความรู้สึกกระหายมักเป็นสัญญาณที่อ่อนลง ให้ใส่การดื่มน้ำไว้ในกิจวัตรประจำวันแทน ชวนดื่มเป็นเวลา วางน้ำไว้ใกล้ที่นั่งและที่นอน มีเครื่องดื่มที่ท่านชอบ และดูว่าปัสสาวะยังมีสีอ่อนตามที่ NHS อังกฤษแนะนำ เรื่องนี้สำคัญในประเทศไทย งานวิจัยในผู้สูงอายุ 704 คนในกรุงเทพฯ พบว่าราว 3 ใน 10 คนมีผลเลือดบ่งว่าร่างกายมีน้ำน้อยเกินไป (8.4%) หรือใกล้จะเป็น (21.6%) ถ้าแพทย์จำกัดปริมาณน้ำที่พ่อแม่ดื่ม ให้ทำตามคำแนะนำนั้น และถามแพทย์ว่าช่วงอากาศร้อนควรทำอย่างไร

เรื่องเหนื่อยและเบื่ออาหารตอนอากาศร้อนในทุกวัย อ่านต่อได้ที่ อากาศร้อนจนเพลีย ไม่อยากอาหาร รับมืออย่างไร?

ทำไมพ่อแม่สูงอายุถึงดื่มน้ำน้อยลง?

ความรู้สึกกระหายลดลงตามวัย

บทความทบทวนงานวิจัยของ Begg (2560) ระบุว่า ความรู้สึกกระหายที่ลดลงเมื่อร่างกายมีน้ำไม่พอพบได้สม่ำเสมอในผู้สูงอายุ และฮอร์โมนที่ช่วยร่างกายจัดการน้ำและเกลือก็เปลี่ยนไปตามวัย บทความทบทวนของ Li และคณะ (2566) ระบุว่าผู้สูงอายุจำนวนมากได้รับน้ำไม่พอ และเรื่องนี้มักถูกมองข้าม พูดง่าย ๆ คือ "ไม่หิวน้ำ" ไม่ได้แปลว่า "ดื่มพอแล้ว" เสมอไป

กังวลเรื่องเข้าห้องน้ำ

บทความทบทวนของ Li และคณะ ระบุว่าคนที่มีปัญหาปัสสาวะเล็ดอาจตั้งใจดื่มน้ำน้อยลงเอง

ในบ้านหลายหลัง ความกังวลเรื่องห้องน้ำแบบอื่นก็มีส่วนด้วย เช่น พ่อแม่อาจดื่มน้ำน้อยเพื่อไม่ต้องลุกเข้าห้องน้ำตอนกลางคืน หรือเดินไปห้องน้ำลำบากถ้าห้องน้ำอยู่นอกตัวบ้านหรือต้องลงบันได

เหตุผลในชีวิตประจำวัน

น้ำอาจวางไว้ไกลมือ ขวดอาจเปิดยาก หรือพ่อแม่ที่อยู่คนเดียวอาจลืมดื่ม บางคนบอกว่าน้ำเปล่า "จืด ไม่มีรสชาติ"

งานวิจัยในไทยพบอะไรบ้าง?

ตัวเลขเหล่านี้บอกอะไรได้ และบอกอะไรไม่ได้

งานวิจัยในกรุงเทพฯ ตรวจเลือดเพียงครั้งเดียวในเมืองเดียว และผู้วิจัยระบุว่าวิธีคาดการณ์ว่าใครมีน้ำในร่างกายน้อยเกินไป ยังต้องทดสอบในที่อื่นต่อ งานวิจัยนี้ไม่ได้บอกว่าแต่ละคนควรดื่มน้ำเท่าไรพอดี ในงานวิจัยนี้ การมีอายุ 75 ปีขึ้นไป การมีปัญหาสุขภาพเรื้อรังชนิดหนึ่ง และการใช้ยาประจำชนิดหนึ่ง ไปด้วยกันกับการมีน้ำในร่างกายน้อยเกินไป

ทำไมยากับอากาศร้อนจึงต้องดูไปด้วยกัน

CDC สหรัฐฯ อธิบายว่าผู้สูงอายุปรับตัวกับอุณหภูมิที่เปลี่ยนเร็วได้ไม่ดีเท่าคนหนุ่มสาว และมีโอกาสใช้ยาตามใบสั่งแพทย์ที่มีผลต่อการควบคุมอุณหภูมิร่างกายหรือการขับเหงื่อมากกว่า จึงควรถามแพทย์หรือเภสัชกรว่ายาที่พ่อแม่ใช้ต้องระวังเป็นพิเศษช่วงอากาศร้อนหรือไม่ และอย่าหยุดหรือปรับยาเอง

ผู้สูงอายุควรดื่มน้ำวันละเท่าไร?

NHS อังกฤษแนะนำ ให้ดื่มของเหลววันละ 6 ถึง 8 แก้ว น้ำเปล่า นมไขมันต่ำ และเครื่องดื่มน้ำตาลน้อย รวมถึงชาและกาแฟ นับรวมได้ทั้งหมด NHS ระบุเพิ่มว่าอาจต้องดื่มมากขึ้นเมื่ออยู่ในที่ร้อน ขยับร่างกายนาน ๆ หรือไม่สบายหรือกำลังฟื้นจากอาการป่วย

6 ถึง 8 แก้วเป็นแนวทางทั่วไป ไม่ใช่เป้าหมายของทุกคน ถ้าพ่อแม่มีปัญหาสุขภาพเรื้อรัง ให้ถามแพทย์ว่าควรดื่มเท่าไรจึงเหมาะ

ลูกช่วยให้พ่อแม่ดื่มน้ำมากขึ้นได้อย่างไร?

ตั้งเวลาดื่มน้ำ

ผูกการดื่มน้ำไว้กับเรื่องที่ทำทุกวันอยู่แล้ว เช่น 1 แก้วหลังตื่นนอน 1 แก้วทุกมื้ออาหาร 1 แก้วตอนกินยาถ้าแพทย์หรือเภสัชกรเห็นด้วย และ 1 แก้วช่วงบ่าย กิจวัตรที่แน่นอนช่วยได้เมื่อความรู้สึกกระหายไม่ใช่ตัวเตือนที่ไว้ใจได้

วางน้ำไว้ใกล้มือ

วางแก้วหรือขวดน้ำที่เบาและเปิดง่ายไว้ข้างเก้าอี้ที่พ่อแม่นั่งประจำและข้างเตียง ถ้าใช้เหยือกที่เติมน้ำไว้ตอนเช้า ตอนเย็นก็จะเห็นว่าดื่มไปเท่าไรแล้ว

มีเครื่องดื่มที่ท่านชอบ

NHS นับนมไขมันต่ำและเครื่องดื่มน้ำตาลน้อย รวมถึงชาและกาแฟ เป็นส่วนหนึ่งของของเหลวในแต่ละวัน น้ำซุป นมถั่วเหลืองสูตรไม่หวาน หรือน้ำเปล่าใส่ผลไม้สักชิ้น อาจถูกใจกว่าน้ำเปล่าธรรมดา ส่วนเครื่องดื่มหวานให้ดื่มเป็นครั้งคราว ในวันที่อากาศร้อน NHS แนะนำให้เลี่ยงแอลกอฮอล์ คาเฟอีน และเครื่องดื่มร้อน

ทำให้เข้าห้องน้ำง่ายขึ้น แทนการดื่มน้ำน้อยลง

ถ้าความกังวลเรื่องห้องน้ำเป็นเหตุผล ให้บอกแพทย์ สำหรับปัญหาปัสสาวะเล็ด NHS ระบุ ว่าการดื่มน้ำมากเกินไปหรือน้อยเกินไปอาจทำให้ปัญหาแย่ลงได้ทั้งสองแบบ และแนะนำให้ลดคาเฟอีนซึ่งมีในชา กาแฟ และน้ำอัดลมประเภทโคล่า

ลูกช่วยได้อีกทางด้วยการจัดทางไปห้องน้ำให้โล่งและมีไฟสว่างตอนกลางคืน เรื่องการลุกเข้าห้องน้ำตอนกลางคืน อ่านต่อได้ที่ พ่อแม่สูงอายุตื่นกลางดึกหลายรอบ ทำอย่างไรดี?

คอยดูแลในวันที่อากาศร้อน

CDC แนะนำให้ครอบครัวและผู้ดูแลคอยดูผู้สูงอายุอย่างใกล้ชิดในช่วงอากาศร้อน โดยไปเยี่ยมอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ถ้าอยู่ไกลกัน ให้ขอญาติหรือเพื่อนบ้านที่อยู่ใกล้ช่วยแวะไปดู และโทรถามเป็นเวลาด้วยว่าวันนี้ดื่มน้ำไปเท่าไรแล้ว คำแนะนำช่วงคลื่นความร้อนของ NHS ก็แนะนำให้คอยดูคนที่เสี่ยงจากความร้อน ซึ่งรวมถึงคนอายุ 65 ปีขึ้นไป

ควรสังเกตอะไร และเมื่อไรควรขอความช่วยเหลือ?

สัญญาณที่บอกว่าพ่อแม่อาจดื่มน้ำไม่พอ

NHS ระบุอาการต่อไปนี้

• รู้สึกกระหาย
• ปวดหัว หรือเวียนหัว หน้ามืด
• ปัสสาวะสีเหลืองเข้มและกลิ่นแรง
• ปัสสาวะน้อยครั้งกว่าปกติ
• รู้สึกเหนื่อย
• ปาก ริมฝีปาก และลิ้นแห้ง
• ตาลึกโหล

ควรรีบนัดพบแพทย์ถ้า

NHS แนะนำให้รีบนัดพบแพทย์ถ้าพ่อแม่

• รู้สึกเหนื่อยผิดปกติ
• เวียนหัวเวลาลุกยืนแล้วไม่หาย
• ปัสสาวะสีเหลืองเข้มหรือปัสสาวะน้อยกว่าปกติ

CDC แนะนำให้ไปพบแพทย์ทันทีถ้ามีตะคริว ปวดหัว คลื่นไส้ หรืออาเจียนในช่วงอากาศร้อน

โทร 1669 ทันทีถ้า

NHS แนะนำให้เรียกรถฉุกเฉิน (ในประเทศไทยโทร 1669) ถ้าพ่อแม่

• สับสน ง่วงซึมกว่าปกติ หรือปลุกตื่นยาก
• หายใจลำบาก หรือหายใจเร็วถี่
• ผิว ริมฝีปาก หรือลิ้นเป็นสีน้ำเงิน เทา ซีด หรือเป็นจ้ำ ๆ หรือผิวเย็น

ถ้าพ่อแม่มีปัญหาสุขภาพเรื้อรัง หรือแพทย์ให้จำกัดปริมาณน้ำ ให้ทำตามคำแนะนำของแพทย์เรื่องปริมาณน้ำที่ดื่ม แทนแนวทางทั่วไปข้างต้น