หลังคลอดผิวหย่อนคล้อย ควรดูแลอย่างไร?

ผิวหน้าท้องที่หย่อน ผิวแตกลาย และผิวคล้ำเป็นปื้นหลังคลอด เกิดจากผิวที่ยืดออกต่อเนื่องหลายเดือนและฮอร์โมนที่เปลี่ยนไปช่วงตั้งครรภ์ ซึ่งพบได้บ่อยมาก NHS ของสหราชอาณาจักรระบุว่าผู้หญิงตั้งครรภ์ราว 8 ใน 10 คนมีผิวแตกลาย หลังคลอด ความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้มักจางลงและเห็นได้น้อยลงเมื่อเวลาผ่านไป โดยเร็วช้าต่างกันในแต่ละคน เรื่องผิว ให้ดูแลผิวให้ชุ่มชื้นอย่างอ่อนโยน ปกป้องผิวจากแดด และถามแพทย์หรือพยาบาลผดุงครรภ์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ใหม่ ไม่มีอาหารพิเศษสำหรับผิวหลังคลอด ระหว่างให้นม ให้กินอาหารหลากหลายเพื่อตัวเอง ดื่มน้ำให้พอ และพักเมื่อมีโอกาส

ช่วงหลายสัปดาห์หลังคลอด คุณแม่หลายคนส่องกระจกแล้วเห็นหน้าท้องที่นิ่มและป่องกว่าเดิม มีรอยแตกลายเป็นเส้น ๆ และเส้นสีเข้มกลางท้อง ขณะที่ญาติ ๆ ก็ถามว่าเมื่อไรหุ่นจะกลับมาเหมือนเดิม บทความนี้รวบรวมข้อมูลจาก NHS ของสหราชอาณาจักร และ CDC ของสหรัฐฯ ว่าผิวและร่างกายเปลี่ยนไปอย่างไรหลังคลอด และควรดูแลตัวเองอย่างไร

ทำไมหลังคลอดผิวถึงหย่อนคล้อย?

ช่วงตั้งครรภ์ ผิวบริเวณหน้าท้อง หน้าอก และต้นขายืดออกต่อเนื่องหลายเดือนตามขนาดของลูกในท้อง ฮอร์โมนยังทำให้สีผิวบางบริเวณเปลี่ยนไปด้วย หลังคลอด ผิวจึงค่อย ๆ ปรับตัวตามจังหวะของตัวเอง

ผิวแตกลาย

NHS อธิบายว่าผิวแตกลายคือรอยเป็นเส้นแคบ ๆ บนผิว พบในผู้หญิงตั้งครรภ์ราว 8 ใน 10 คน มักขึ้นที่หน้าท้อง และบางครั้งที่ต้นขาและหน้าอกเมื่ออายุครรภ์มากขึ้น

กล้ามเนื้อหน้าท้องที่แยกออกจากกัน

NHS ระบุว่าช่วงตั้งครรภ์ กล้ามเนื้อ 2 แนวที่อยู่กลางหน้าท้องมักแยกออกจากกัน นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่หน้าท้องยังดูป่องหรือนิ่มอยู่หลายสัปดาห์หลังคลอด ไม่ได้มาจากผิวอย่างเดียว

ผิวคล้ำขึ้น

NHS อธิบายว่าฮอร์โมนที่เปลี่ยนไปช่วงตั้งครรภ์ทำให้ผิวคล้ำขึ้นได้ โดยระบุถึง

• ผิวหน้าคล้ำขึ้นหรือเป็นปื้นสีน้ำตาลบนใบหน้า
• เส้นสีเข้มกลางหน้าท้อง
• สีผิวคล้ำขึ้นเล็กน้อย เป็นปื้นหรือทั้งตัว และหัวนมกับลานนมคล้ำขึ้น

หน้าท้องและผิวจะกลับมาเหมือนเดิมไหม?

ความเปลี่ยนแปลงส่วนใหญ่จะเห็นได้น้อยลงเมื่อเวลาผ่านไป แต่จะมากน้อยและเร็วช้าแค่ไหนต่างกันในแต่ละคน

ผิวแตกลายจางลง แต่มักยังอยู่

NHS ระบุว่าผิวแตกลายช่วงแรกอาจเป็นสีชมพู แดง ม่วง หรือน้ำตาล ขึ้นกับสีผิว และหลังคลอดจะค่อย ๆ จางลงเป็นรอยสีอ่อนที่เห็นได้น้อยลง แต่อาจไม่หายไปทั้งหมด NHS ย้ำว่าผิวแตกลายไม่เป็นอันตรายและไม่ก่อปัญหาทางการแพทย์

ผิวที่คล้ำขึ้น

NHS ระบุว่าสีผิวที่เปลี่ยนไปเหล่านี้จะค่อย ๆ จางลงหลังคลอด แม้หัวนมอาจยังคล้ำกว่าเดิมเล็กน้อย และเส้นสีเข้มกลางท้องน่าจะหายไปภายในไม่กี่เดือนหลังคลอด

หน้าท้อง

NHS ระบุว่าช่องระหว่างกล้ามเนื้อหน้าท้องมักกลับเป็นปกติเมื่อลูกอายุ 8 สัปดาห์ ผิวที่ยืดออกมากอาจยังนิ่มกว่าเดิม การเทียบตัวเองกับรูปดาราที่ดู "หุ่นกลับมาแล้ว" ไม่กี่สัปดาห์หลังคลอดจึงไม่ใช่การเทียบที่ยุติธรรม เพราะร่างกายและการตั้งครรภ์ของแต่ละคนไม่เหมือนกัน

ส่วนผิวที่เริ่มหย่อนคล้อยตามวัยตอนอายุ 40 อ่านต่อได้ที่อายุ 40 ผิวเริ่มหย่อนคล้อย ควรดูแลอย่างไร?

หลังคลอด ควรดูแลผิวในแต่ละวันอย่างไร?

การดูแลง่าย ๆ ที่ทำได้ระหว่างเลี้ยงลูกเล็ก ทำได้จริงกว่ากิจวัตรยาว ๆ

ทาให้ผิวชุ่มชื้นอย่างอ่อนโยน

การดูแลผิวหน้าท้อง หน้าอก และต้นขาให้ชุ่มชื้น ช่วยให้ผิวสบายขึ้นระหว่างที่กำลังปรับตัว เลือกผลิตภัณฑ์ที่อ่อนโยนและไม่มีน้ำหอม ทาหลังอาบน้ำตอนผิวยังหมาด ๆ NHS ระบุว่ายังมีหลักฐานน้อยว่าน้ำมันหรือครีมช่วยไม่ให้เกิดผิวแตกลายได้หรือไม่ และยังไม่มีหลักฐานที่เชื่อถือได้ว่าครีมที่ขายเพื่อลบผิวแตกลายได้ผล จึงไม่จำเป็นต้องซื้อผลิตภัณฑ์ราคาแพง

ถามก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ใหม่ระหว่างให้นม

สิ่งที่ทาบริเวณหน้าอกหรือลำตัวอาจสัมผัสกับลูกระหว่างให้นม ก่อนเริ่มใช้ครีม น้ำมัน หรือผลิตภัณฑ์ทาผิวตัวใหม่ หรือกินสิ่งใหม่ระหว่างให้นม ให้ถามแพทย์ พยาบาลผดุงครรภ์ หรือเภสัชกรก่อน รวมถึงผลิตภัณฑ์สำหรับปื้นสีเข้มบนใบหน้าด้วย

ปกป้องผิวจากแดด

NHS แนะนำให้ปกป้องผิวด้วยครีมกันแดดค่า SPF สูงและไม่อยู่กลางแดดนานระหว่างตั้งครรภ์ หลังคลอดก็เช่นกัน เวลาออกนอกบ้าน เช่น ไปตรวจหลังคลอดหรือพาลูกไปฉีดวัคซีน ให้หลบแดด ใส่หมวก และทาครีมกันแดดที่ใบหน้า

ใส่เสื้อผ้าที่สบาย

เสื้อผ้านุ่ม ๆ หลวม ๆ ที่ไม่เสียดสี สบายกับผิวที่ยังปรับตัวอยู่ และเหมาะกับขนาดตัวที่เปลี่ยนไปเรื่อย ๆ ในช่วงสัปดาห์แรก ๆ

ช่วงให้นมลูก ควรกินและดื่มอย่างไร?

ไม่มีอาหารพิเศษสำหรับผิวหลังคลอด สิ่งที่สำคัญคือการกินให้ดีสำหรับตัวเองระหว่างที่ให้นมลูก

ไม่ต้องกินอาหารพิเศษ แต่ให้หลากหลาย

NHS ระบุว่าช่วงให้นมไม่จำเป็นต้องกินอาหารพิเศษ และแนะนำดังนี้

ปลา

NHS แนะนำให้กินปลาอย่างน้อยสัปดาห์ละ 2 ส่วน โดย 1 ส่วนเป็นปลาที่มีไขมันมาก และกินปลาที่มีไขมันมากไม่เกินสัปดาห์ละ 2 ส่วน CDC ของสหรัฐฯ ก็แนะนำให้แม่ที่ให้นมจำกัดปริมาณปลาในแต่ละสัปดาห์ตามปริมาณปรอท และเลือกปลาที่มีปรอทต่ำ

กินมากกว่าเดิมเล็กน้อย

CDC ของสหรัฐฯ ระบุว่าแม่ที่ให้นมควรได้รับพลังงานเพิ่มวันละ 330 ถึง 400 กิโลแคลอรี ในชีวิตจริงอาจเป็นมื้อเล็กเพิ่มอีก 1 มื้อ หรือของว่าง 2 อย่าง เช่น นม 1 แก้วกับกล้วย 1 ลูก หรือข้าวต้มใส่ไข่ 1 ถ้วย

เครื่องดื่มและคาเฟอีน

NHS แนะนำให้วางเครื่องดื่มไว้ข้างตัวทุกครั้งที่นั่งให้นม เช่น น้ำเปล่า นมไขมันต่ำ หรือน้ำผลไม้แท้ผสมน้ำ และแนะนำให้รับคาเฟอีนไม่เกินวันละ 200 มิลลิกรัมระหว่างให้นม กาแฟเย็นหรือชาเย็น 1 แก้วก็นับรวมในปริมาณนี้

ก่อนกินสิ่งใหม่

ถ้าคิดจะกินสิ่งใหม่ระหว่างให้นม ให้ถามแพทย์ พยาบาลผดุงครรภ์ หรือเภสัชกรก่อน และแจ้งยาที่ใช้อยู่ทั้งหมด

การนอนและการขยับตัวเกี่ยวข้องอย่างไร?

การนอนตอนมีลูกแรกเกิดมักได้เป็นช่วงสั้น ๆ ซึ่งเป็นเรื่องปกติ การพักเมื่อมีโอกาส แม้เป็นช่วงสั้น ๆ และให้คนในบ้านช่วยงานบ้านหรือช่วยดูลูกตอนกลางคืนเท่าที่ทำได้ ช่วยให้ผ่านช่วงสัปดาห์แรก ๆ ไปได้ ถ้ารู้สึกเหนื่อยสะสม อ่านต่อได้ในเลี้ยงลูกจนเหนื่อยสะสม มีอะไรช่วยง่าย ๆ บ้าง?

บริหารกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน

NHS ระบุว่าการบริหารกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานช่วยให้กล้ามเนื้อรอบกระเพาะปัสสาวะ ช่องคลอด และก้นแข็งแรงขึ้น แนะนำให้ค่อย ๆ เพิ่มจนทำได้ท่าละ 10 ครั้ง อย่างน้อยวันละ 3 รอบ และระบุว่าตอนนั่งชักโครกเป็นเวลาที่ช่วยเตือนให้ทำได้ดี

คุยกับแพทย์ก่อนเริ่มออกกำลังกายแบบจริงจัง

NHS แนะนำให้ใช้การตรวจหลังคลอดราว 6 ถึง 8 สัปดาห์ เป็นโอกาสคุยเรื่องร่างกายก่อนเริ่มโปรแกรมออกกำลังกายเฉพาะ ระหว่างนี้ การเดินเบา ๆ ระยะสั้นเป็นวิธีง่าย ๆ ในการขยับตัว

หลังคลอด ผิวแบบไหนควรไปพบแพทย์?

ผิวแตกลายและผิวที่คล้ำขึ้นไม่เป็นอันตรายในตัวเอง แต่ควรไปพบแพทย์หรือพยาบาลผดุงครรภ์ถ้า

• ครบ 8 สัปดาห์หลังคลอดแล้วยังเห็นช่องกลางหน้าท้องชัด ซึ่ง NHS ระบุว่าแพทย์ส่งต่อไปยังนักกายภาพบำบัดได้
• ไฝหรือรอยบนผิวเปลี่ยนขนาด รูปร่าง หรือสี มีเลือดออก หรือไม่หายไป
• ผลิตภัณฑ์ทาผิวทำให้แสบ แดง หรือเป็นผื่น
• รู้สึกหดหู่ กังวล หรือรับมือไม่ไหวแทบทุกวัน
• มีเรื่องใดเกี่ยวกับการฟื้นตัวที่ทำให้กังวล

การตรวจหลังคลอด

NHS ระบุว่าควรไปตรวจหลังคลอดเมื่อ 6 ถึง 8 สัปดาห์หลังคลอด เพื่อดูว่าสบายดีและฟื้นตัวได้ดี การตรวจนี้ครอบคลุมสุขภาพใจและความเป็นอยู่ การหายของร่างกายหลังคลอด การคุมกำเนิด และการให้นม ให้จดคำถามเรื่องผิวและร่างกายไว้ก่อน จะได้ไม่ลืมถาม

ผิวและร่างกายเปลี่ยนไปตลอด 9 เดือน การปรับตัวหลังคลอดจึงต้องใช้เวลาเช่นกัน การดูแลผิวอย่างอ่อนโยน การกินและพักผ่อนให้ตัวเอง และการถามแพทย์เมื่อมีเรื่องที่กังวล คือส่วนที่เราดูแลได้