บิลเบอร์รีกับบลูเบอร์รีต่างกันอย่างไร?

บิลเบอร์รีกับบลูเบอร์รีเป็นผลไม้ที่เป็นญาติกัน แต่เป็นคนละชนิด บิลเบอร์รี (Vaccinium myrtillus) เป็นไม้พุ่มป่าทางเหนือของยุโรป ผลมีสีทั้งลูก เนื้อเป็นสีแดงเข้ม ส่วนบลูเบอร์รีที่วางขายทั่วไปมักเป็นนอร์เทิร์นไฮบุชบลูเบอร์รีที่ปลูกเป็นการค้า (Vaccinium corymbosum) ซึ่งเนื้อมีสีอ่อน เพราะสารสีอยู่ที่เปลือก ทั้งสองได้สีจากแอนโทไซยานิน แต่ปริมาณและชนิดต่างกัน งานวิจัยในเยอรมนีพบแอนโทไซยานินสูงสุด 1,017 มิลลิกรัมต่อบิลเบอร์รีสด 100 กรัม และสูงสุด 438 มิลลิกรัมต่อบลูเบอร์รีสด 100 กรัม ในบิลเบอร์รี กลุ่มเดลฟินิดินและไซยานิดินมีมากที่สุด ส่วนในบลูเบอร์รีคือกลุ่มมัลวิดิน

สรุปสั้น ๆ

• ชนิดพันธุ์: บิลเบอร์รีคือ Vaccinium myrtillus บลูเบอร์รีที่ปลูกทั่วไปคือ Vaccinium corymbosum
• แหล่งที่มา: บิลเบอร์รีส่วนใหญ่เป็นพืชป่าทางเหนือของยุโรป ไฮบุชบลูเบอร์รีส่วนใหญ่เป็นพืชปลูก
• สีของเนื้อ: บิลเบอร์รีสีแดงเข้ม บลูเบอร์รีสีอ่อน
• แอนโทไซยานิน: ปริมาณและชนิดหลักต่างกัน (ดูตาราง) บิลเบอร์รีมีกลุ่มเดลฟินิดินและไซยานิดินเด่น บลูเบอร์รีมีกลุ่มมัลวิดินเด่น
• สารอื่น: บลูเบอร์รีมีกรดคลอโรจีนิกและรูตินมากกว่าในงานวิจัยหนึ่ง และมีกรดไฮดรอกซีซินนามิกเป็นสารฟีนอลิกหลัก

บทความนี้เปรียบเทียบผลไม้สองชนิดตามชนิดพันธุ์ สี และสารที่วัดได้ในผล ผลไม้อีกชนิดในสกุลเดียวกันอ่านได้ในแครนเบอร์รีคืออะไร มีสารอะไรอยู่บ้าง? และผลไม้จากพืชต่างวงศ์อ่านได้ในเอลเดอร์เบอร์รีคืออะไร ในผลมีสารอะไรบ้าง?

บิลเบอร์รีกับบลูเบอร์รีเป็นพืชชนิดเดียวกันไหม?

เป็นพืชที่ใกล้ชิดกันแต่คนละชนิด ทั้งสองอยู่ในสกุล Vaccinium วงศ์ Ericaceae ซึ่งเป็นสกุลเดียวกับแครนเบอร์รี

บิลเบอร์รี

ศูนย์สุขภาพเสริมและบูรณาการแห่งชาติของสหรัฐฯ (NCCIH) ระบุว่าบิลเบอร์รีมีถิ่นกำเนิดทางเหนือของยุโรป ทางเหนือของสหรัฐฯ และแคนาดา และผลสีเข้มของบิลเบอร์รีมีหน้าตาคล้ายบลูเบอร์รี ฐานข้อมูล NCBI Taxonomy ของห้องสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ ระบุชื่อว่า Vaccinium myrtillus โดยมีชื่อสามัญว่า common bilberry และ whortleberry บิลเบอร์รีในงานวิจัยด้านล่างมาจากฟินแลนด์ สโลวีเนีย เยอรมนี และเทือกเขาแอลป์ของอิตาลี

บลูเบอร์รี

คำว่า "บลูเบอร์รี" ครอบคลุมพืชหลายชนิดในสกุล Vaccinium ชนิดที่ใช้ในงานวิจัยบลูเบอร์รีปลูกส่วนใหญ่คือ Vaccinium corymbosum ซึ่ง NCBI Taxonomy เรียกว่านอร์เทิร์นไฮบุชบลูเบอร์รี อีกชนิดหนึ่งคือ Vaccinium angustifolium หรือโลว์บุชบลูเบอร์รี และบางพันธุ์เป็นลูกผสมของสองชนิดนี้ เช่น 'Northblue' ที่ใช้ในงานวิจัยหนึ่งของฟินแลนด์

ทำไมเนื้อบิลเบอร์รีมีสีเข้ม แต่เนื้อบลูเบอร์รีสีอ่อน?

ความต่างอยู่ที่ว่าพืชสร้างสารสีไว้ที่ส่วนไหนของผล

สารสีในเนื้อ หรือเฉพาะที่เปลือก

งานวิจัยปี 2565 ของสถาบันวิจัยพืชและอาหารแห่งนิวซีแลนด์ ร่วมกับมหาวิทยาลัยโอ๊คแลนด์และมหาวิทยาลัยอาร์กติกแห่งนอร์เวย์ เปรียบเทียบเปลือกและเนื้อของผลบิลเบอร์รีและไฮบุชบลูเบอร์รีในระยะต่าง ๆ ของการเจริญ งานวิจัยอธิบายว่าบิลเบอร์รีป่ามีเนื้อสีแดงเข้ม และบลูเบอร์รีมีเนื้อที่ไม่มีสารสี นักวิจัยพบโปรตีนควบคุมชุดหนึ่ง (ทรานสคริปชันแฟกเตอร์ในกลุ่ม MYB) ที่เปิดการสร้างแอนโทไซยานิน โปรตีนชุดนี้ทำงานในเนื้อบิลเบอร์รี แต่แทบไม่ทำงานในเนื้อบลูเบอร์รี จึงไม่มีแอนโทไซยานินในเนื้อบลูเบอร์รี

ผลการเปรียบเทียบในฟินแลนด์

งานวิจัยปี 2551 ของมหาวิทยาลัยคูโอปิโอและมหาวิทยาลัยโอลู ในฟินแลนด์ เปรียบเทียบดอก เปลือกผล เนื้อผล ใบ และลำต้นใต้ดินของบิลเบอร์รีและบลูเบอร์รีพันธุ์ 'Northblue' ความต่างที่เด่นที่สุดในผลคือ กรดไฮดรอกซีซินนามิกเป็นสารฟีนอลิกหลักในบลูเบอร์รี ขณะที่บิลเบอร์รีมีแอนโทไซยานินสูงกว่ามาก โดยเฉพาะในเนื้อผล และความต่างนี้เห็นได้ตั้งแต่ระยะดอก

บิลเบอร์รีกับบลูเบอร์รีมีแอนโทไซยานินเท่าไร?

แอนโทไซยานินเป็นสารสีในพืชที่ละลายน้ำได้ มีสีแดงในสภาพกรดและสีน้ำเงินในสภาพด่าง งานวิจัยหลายงานในยุโรปวัดสารนี้ในผลไม้ทั้งสองชนิด

ปริมาณที่วัดได้ในงานวิจัย

ที่มา: Müller และคณะ (2555) Može และคณะ (2554) Lätti และคณะ (2551) แต่ละงานแสดงค่าด้วยวิธีต่างกัน จึงเทียบตัวเลขข้ามแถว และเทียบตัวเลขต่อน้ำหนักสดกับต่อน้ำหนักแห้ง กันตรง ๆ ไม่ได้

ทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยไคเซอร์สเลาเทิร์น ใช้สารมาตรฐานแอนโทไซยานินจริง 15 ชนิด และได้ค่าสูงกว่าตัวเลขเดิมที่คำนวณเป็นไซยานิดิน-3-กลูโคไซด์ถึงร้อยละ 53 ในบิลเบอร์รี และร้อยละ 64 ในบลูเบอร์รี วิธีวัดจึงทำให้ตัวเลขเปลี่ยน และเป็นเหตุผลหนึ่งที่งานวิจัยแต่ละงานให้ค่าไม่ตรงกัน

ปริมาณต่างกันแม้ในผลไม้ชนิดเดียวกัน

งานวิจัยบิลเบอร์รีป่าในฟินแลนด์ วิเคราะห์ผลจาก 179 ต้นใน 20 กลุ่มประชากร ตามแนวใต้ถึงเหนือยาวราว 1,000 กิโลเมตร พบความแตกต่างมากทั้งภายในและระหว่างกลุ่ม และพบแอนโทไซยานินในภาคใต้ต่ำกว่าภาคกลางและภาคเหนืออย่างมีนัยสำคัญ งานวิจัยปี 2558 ในเทือกเขาแอลป์ทางเหนือของอิตาลี พบว่าบิลเบอร์รีสะสมแอนโทไซยานินมากขึ้นตามระดับความสูงที่ต่างกันราว 650 เมตร ส่วนในไฮบุชบลูเบอร์รีพันธุ์ 'Brigitta Blue' ความต่างของฤดูกาล โดยเฉพาะอุณหภูมิ มีผลอย่างมาก

บิลเบอร์รีกับบลูเบอร์รีมีแอนโทไซยานินชนิดเดียวกันไหม?

ทั้งสองมีแอนโทไซยานินราว 15 ชนิด ที่สร้างจากแกนสีไม่กี่แบบชุดเดียวกัน (เดลฟินิดิน ไซยานิดิน พีทูนิดิน พีโอนิดิน และมัลวิดิน) โดยมีน้ำตาลต่างชนิดเกาะอยู่ สิ่งที่ต่างคือสัดส่วน

ชนิดหลักในผลไม้แต่ละชนิด

ที่มา: มหาวิทยาลัยลูบลิยานา ปี 2554 คิดเทียบเท่าไซยานิดิน-3-กลูโคไซด์ เครื่องหมาย – หมายถึงบทคัดย่อของงานวิจัยไม่ได้แยกตัวเลขไว้ บิลเบอร์รีมาจาก 7 พื้นที่ในสโลวีเนีย และบลูเบอร์รีมาจาก 1 พื้นที่

งานวิจัยอื่นก็ชี้ไปทางเดียวกัน ทีมไคเซอร์สเลาเทิร์นพบว่าเดลฟินิดิน-3-กลูโคไซด์ เดลฟินิดิน-3-กาแล็กโทไซด์ และไซยานิดิน-3-อะราบิโนไซด์ เป็นแอนโทไซยานินหลักในบิลเบอร์รีสดและน้ำบิลเบอร์รี ขณะที่บลูเบอร์รีสดมีมัลวิดิน-3-อะราบิโนไซด์และพีทูนิดิน-3-กาแล็กโทไซด์มากกว่า งานวิจัยปี 2552 ของมหาวิทยาลัยการแพทย์เคานัส ในลิทัวเนียพบว่าไซยานิดินเป็นแอนโทไซยานิดินหลักในบิลเบอร์รี และมัลวิดินในบลูเบอร์รี และพบแอนโทไซยานินรวมสูงที่สุดในเปลือกของบลูเบอร์รีพันธุ์ปลูก

สัดส่วนเปลี่ยนตามแหล่งที่ขึ้น

ในงานวิจัยฟินแลนด์ บิลเบอร์รีทางเหนือมีกลุ่มเดลฟินิดินเด่น และทางใต้มีกลุ่มไซยานิดินเด่น ในงานวิจัยที่เทือกเขาแอลป์ กลุ่มเดลฟินิดินและมัลวิดินเพิ่มขึ้นตามความสูง ขณะที่กลุ่มไซยานิดินและพีโอนิดินไม่เปลี่ยน องค์ประกอบของบิลเบอร์รีจึงขึ้นกับแหล่งที่ขึ้นส่วนหนึ่ง

สารอื่นในผลไม้สองชนิดต่างกันอย่างไร?

แอนโทไซยานินไม่ใช่สารเพียงกลุ่มเดียว งานวิจัยในสโลวีเนียยังวัดสารฟีนอลิกอื่น และสารบางชนิดมีในบลูเบอร์รีมากกว่า

ที่มา: มหาวิทยาลัยลูบลิยานา ปี 2554 งานนี้เป็นครั้งแรกที่ระบุพบรูตินในผลไม้ทั้งสองชนิด

ผลนี้สอดคล้องกับงานวิจัยฟินแลนด์ที่พบว่ากรดไฮดรอกซีซินนามิก ซึ่งเป็นกลุ่มของกรดคลอโรจีนิก เป็นสารฟีนอลิกหลักในผลของบลูเบอร์รีลูกผสมพันธุ์ 'Northblue' ผลไม้สองชนิดจึงมีองค์ประกอบโดยรวมต่างกัน บิลเบอร์รีมีแอนโทไซยานินมากกว่า และบลูเบอร์รีมีกรดกลุ่มนี้มากกว่า

น้ำผลไม้ล่ะ?

ทีมไคเซอร์สเลาเทิร์นยังตรวจน้ำผลไม้ 9 ตัวอย่างและเนกตาร์ 4 ตัวอย่างที่ขายในเยอรมนี น้ำบิลเบอร์รีมีแอนโทไซยานิน 1,610 ถึง 5,963 มิลลิกรัมต่อลิตร และเนกตาร์บิลเบอร์รี 656 ถึง 1,529 มิลลิกรัม ขณะที่น้ำบลูเบอร์รีมี 417 มิลลิกรัมต่อลิตร และเนกตาร์บลูเบอร์รี 258 ถึง 386 มิลลิกรัม ข้อจำกัดคือเป็นตัวอย่างจำนวนน้อยจากประเทศเดียว

บลูเบอร์รีมีสารอาหารอะไรบ้าง?

ฐานข้อมูล FoodData Central ของกระทรวงเกษตรสหรัฐฯ มีข้อมูลสารอาหารของบลูเบอร์รีดิบ แต่เราไม่พบรายการที่เทียบกันได้สำหรับบิลเบอร์รี คอลัมน์สุดท้ายเทียบกับค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs)

ที่มา: USDA FoodData Central บลูเบอร์รีดิบ (SR Legacy) สัดส่วนของ Thai RDIs เป็นการเทียบของเราเอง

บิลเบอร์รีหรือบลูเบอร์รีมีปริมาณที่แนะนำต่อวันไหม?

ไม่มี บิลเบอร์รีและบลูเบอร์รีเป็นผลไม้ และแอนโทไซยานินเป็นสารสีในพืช ไม่ใช่สารอาหาร จึงไม่มีค่าในค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) ค่า Thai RDIs ครอบคลุมสารอาหารที่ผลไม้เหล่านี้มีอยู่เล็กน้อย เช่น วิตามินซี 100 มิลลิกรัมต่อวัน และวิตามินเค 60 ไมโครกรัมต่อวัน รายการทั้งหมดอ่านได้ในค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันของคนไทย มีอะไรบ้าง?

ใครควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร?

ใบบิลเบอร์รี

NCCIH ระบุว่าใบบิลเบอร์รีอาจไม่ปลอดภัยเมื่อใช้ขนาดสูงหรือใช้เป็นเวลานาน

ผู้ที่ใช้ยาประจำ

NCCIH ระบุว่าผู้ที่ใช้ยาใด ๆ ควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ก่อนใช้บิลเบอร์รีหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพรอื่น เพราะสมุนไพรบางชนิดกับยาบางชนิดอาจเกิดปฏิกิริยาที่เป็นอันตราย หากใช้ยาประจำ ควรถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อน

ผู้ที่ตั้งครรภ์และให้นมบุตร

NCCIH ระบุว่ายังมีข้อมูลน้อยเกี่ยวกับบิลเบอร์รีในปริมาณที่มากกว่าในอาหารระหว่างตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร หากตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนกินบิลเบอร์รีในปริมาณที่มากกว่าในอาหาร

ทั้งนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค